Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Six — Prīti: Love as the Goal6.248Jīva Gosvāmī
1232 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 6.248
॥
Devanāgarī

तदनन्तरम् अपि पुनर् वियोगात्मको यथा— ततः कामैः पूर्यमाणः सव्रजः सहबान्धवः । परार्ध्याभरणक्षौमनानानर्घ्यपरिच्छदैः ॥ वसुदेवोग्रसेनाभ्यां कृष्णोद्धवबलादिभिः । दत्तम् आदाय पारिबर्हं यापितो यदुभिर् ययौ ॥ नन्दो गोपाश् च गोप्यश् च गोविन्दचरणाम्बुजे । मनः क्षिप्तं पुनर् हर्तुम् अनीशा मथुरां ययुः ॥ कामैः श्रीकृष्णव्रजागमनादिरूपैर् अभिलाषैर् निभृतं श्रीकृष्णेन पूर्यमाणः, तदङ्गीकारेण सन्तोष्यमाण इत्य् अर्थः । श्रीरामव्रजागमने तान् उद्दिश्य कृष्णे कमलपत्राक्षे सन्न्यस्ताखिलराधसः इति श्रीशुकोक्तेः । तत्रैव कृष्णे कृष्णप्राप्त्यर्थं कमलपत्राक्षे सन्न्यस्ताखिलराधसस् त्यक्तसर्वविषया इति टीकोक्तिः । ततः श्रीवसुदेवादिभिः कर्तृभिः परार्ध्याभरणादिभिः कृत्वा दत्तं यत् पारिबर्हं तत् तेषां प्रीतिमयत्वेनैव आदाय इत्य् अर्थः । यापितो महता सैन्येन प्रस्थापितः । तदनन्तरं तेषां पुनर् अत्यन्तप्रेमावेशं वर्णयति–नन्द इत्यादि । माथुराम् इति तत्रैव तेन रूपेणैव केवलस्वसम्भन्धितया तेषां श्रीकृष्णप्राप्त्याग्रहो दर्शितः । एतदनन्तरं यर्ह्य् अम्बुजाक्षापससार भो भवान् कुरून् मधून् वाथ सुहृद्दिदृक्षया इति श्रीद्वारकाप्रजावाक्यानुसारेण श्रीकृष्णसन्दर्भोत्थापितपाद्मगद्यानुसारेण च नित्यैव तुष्टिर् अवगन्तव्या । इति वात्सल्याख्यो रसः ॥

Transliteration (IAST)

tad-anantaram api punar viyogātmako yathā— tataḥ kāmaiḥ pūryamāṇaḥ sa-vrajaḥ saha-bāndhavaḥ | parārdhyābharaṇa-kṣauma-nānānarghya-paricchadaiḥ || vasudevograsenābhyāṁ kṛṣṇoddhava-balādibhiḥ | dattam ādāya pāribarhaṁ yāpito yadubhir yayau || nando gopāś ca gopyaś ca govinda-caraṇāmbuje | manaḥ kṣiptaṁ punar hartum anīśā mathurāṁ yayuḥ || kāmaiḥ śrī-kṛṣṇa-vrajāgamanādi-rūpair abhilāṣair nibhṛtaṁ śrī-kṛṣṇena pūryamāṇaḥ, tad-aṅgīkāreṇa santoṣyamāṇa ity arthaḥ | śrī-rāma-vrajāgamane tān uddiśya kṛṣṇe kamala-patrākṣe sannyastākhila-rādhasaḥ iti śrī-śukokteḥ | tatraiva kṛṣṇe kṛṣṇa-prāpty-arthaṁ kamala-patrākṣe sannyastākhila-rādhasas tyakta-sarva-viṣayā iti ṭīkoktiḥ | tataḥ śrī-vasudevādibhiḥ kartṛbhiḥ parārdhyābharaṇādibhiḥ kṛtvā dattaṁ yat pāribarhaṁ tat teṣāṁ prītimayatvenaiva ādāya ity arthaḥ | yāpito mahatā sainyena prasthāpitaḥ | tad-anantaraṁ teṣāṁ punar atyanta-premāveśaṁ varṇayati–nanda ity-ādi | māthurām iti tatraiva tena rūpeṇaiva kevala-sva-sambhandhitayā teṣāṁ śrī-kṛṣṇa-prāpty-āgraho darśitaḥ | etad-anantaraṁ yarhy ambujākṣāpasasāra bho bhavān kurūn madhūn vātha suhṛd-didṛkṣayā iti śrī-dvārakā-prajā-vākyānusāreṇa śrī-kṛṣṇa-sandarbhotthāpita-pādma-gadyānusāreṇa ca nityaiva tuṣṭir avagantavyā | iti vātsalyākhyo rasaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तद्tadТого
अनन्तरम्anantaramвслед
अपिapiтакже
पुनर्punarвновь
वियोगात्मकोviyogātmakoразлукою природная,
यथाyathāкак:
ततःtataḥ«затем,
कामैःkāmaiḥжеланным
पूर्यमाणःpūryamāṇaḥисполняемый,
सsaс
व्रजःvrajaḥВраджем,
सहsahaвместе
बान्धवःbāndhavaḥс родичами,
परार्ध्याभरणparārdhyābharaṇaдрагоценнейшими украшениями,
क्षौमkṣaumaшелками,
नानानर्घ्यnānānarghyaразными бесценными
परिच्छदैःparicchadaiḥуборами,
वसुदेवोग्रसेनाभ्यांvasudevograsenābhyāṁВасудевою и Уграсеною,
कृष्णोद्धवkṛṣṇoddhavaКришною, Уддхавою,
बलादिभिःbalādibhiḥБалою и прочими
दत्तम्dattamданное
आदायādāyaприняв,
पारिबर्हंpāribarhaṁподношение,
यापितोyāpitoпровожаемый
यदुभिर्yadubhirЯдавами,
ययौyayauуехал.
नन्दोnandoНанда,
गोपाश्gopāśпастухи
चcaже,
गोप्यश्gopyaśпастушки
चcaже,
गोविन्दgovindaГовинды
चरणाम्बुजेcaraṇāmbujeв стопы-лотосы
मनःmanaḥум
क्षिप्तंkṣiptaṁброшенный
पुनर्punarвновь
हर्तुम्hartumзабрать
अनीशाanīśāнеспособные,
मथुरांmathurāṁв Матхуру
ययुःyayuḥпошли».
कामैःkāmaiḥ«Желанным» —
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
व्रजागमनादिvrajāgamanādiво Врадж прихода и прочего
रूपैर्rūpairобликом
अभिलाषैर्abhilāṣairжеланиями
निभृतंnibhṛtaṁвтайне
श्रीśrīшри
कृष्णेनkṛṣṇenaКришною
पूर्यमाणःpūryamāṇaḥисполняемый, —
तद्tadего
अङ्गीकारेणaṅgīkāreṇaсогласием
सन्तोष्यमाणsantoṣyamāṇaудовлетворяемый,
इत्य्ityтак
अर्थःarthaḥсмысл.
श्रीśrīШри
रामrāmaРамы
व्रजागमनेvrajāgamaneво Врадж при приходе,
तान्tānих
उद्दिश्यuddiśyaимея в виду:
कृष्णेkṛṣṇe«в Кришне,
कमलkamalaлотоса
पत्राक्षेpatrākṣeлепестка очи имеющем,
सन्न्यस्ताखिलsannyastākhilaсложившие всё
राधसःrādhasaḥдостояние»
इतिitiтак —
श्रीśrīшри
शुकोक्तेःśukokteḥШуки речением.
तत्रैवtatraivaТам же:
कृष्णेkṛṣṇe«в Кришне» —
कृष्णkṛṣṇaКришны
प्राप्त्य्prāptyобретения
अर्थंarthaṁради;
कमलkamala«лотоса
पत्राक्षेpatrākṣeлепестка очи имеющем»;
सन्न्यस्ताखिलsannyastākhila«сложившие всё
राधसस्rādhasasдостояние» —
त्यक्तtyaktaоставившие
सर्वsarvaвсе
विषयाviṣayāпредметы»
इतिitiтак —
टीकोक्तिःṭīkoktiḥтолкования речение.
ततःtataḥЗатем
श्रीśrīшри
वसुदेवादिभिःvasudevādibhiḥВасудевою и прочими,
कर्तृभिःkartṛbhiḥдеятелями,
परार्ध्याभरणादिभिःparārdhyābharaṇādibhiḥдрагоценнейшими украшениями и прочим
कृत्वाkṛtvāсделав,
दत्तंdattaṁданное
यत्yatкакое
पारिबर्हंpāribarhaṁподношение,
तत्tatто
तेषांteṣāṁих
प्रीतिमयत्वेनैवprītimayatvenaivaлюбовью полнотою же
आदायādāyaприняв,
इत्य्ityтак
अर्थःarthaḥсмысл.
यापितोyāpito«Провожаемый» —
महताmahatāвеликим
सैन्येनsainyenaвойском
प्रस्थापितःprasthāpitaḥотправленный.
तद्tadТого
अनन्तरंanantaraṁвслед
तेषांteṣāṁих
पुनर्punarвновь
अत्यन्तatyantaкрайнее
प्रेमावेशंpremāveśaṁпремою погружение
वर्णयतिvarṇayatiописывает —
नन्दnanda«Нанда»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее.
माथुराम्māthurām«В Матхуру»
इतिitiтак —
तत्रैवtatraivaтам же,
तेनtenaтем
रूपेणैवrūpeṇaivaобликом же,
केवलkevalaодною
स्वsvaсвоею
सम्भन्धितयाsambhandhitayāсвязанностью,
तेषांteṣāṁих
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
प्राप्त्य्prāptyобретения
आग्रहोāgrahoнастояние
दर्शितःdarśitaḥпоказано.
एतद्etadТого
अनन्तरंanantaraṁвслед,
यर्ह्य्yarhy«когда
अम्बुजाक्षापससारambujākṣāpasasāraлотосоокий удалился,
भोbhoо,
भवान्bhavānты,
कुरून्kurūnк Куру,
मधून्madhūnк Мадху
वाथvāthaили же,
सुहृद्suhṛdдрузей
दिदृक्षयाdidṛkṣayāвидеть желанием»
इतिitiтак —
श्रीśrīшри
द्वारकाdvārakāДвараки
प्रजाprajāподданных
वाक्यानुसारेणvākyānusāreṇaречению согласно,
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇa«Кришна-
सन्दर्भोत्थापितsandarbhotthāpitaсандарбхою приведённой
पाद्मpādmaПадма-пураны
गद्यानुसारेणgadyānusāreṇaпрозе согласно
चcaже,
नित्यैवnityaivaвечное же
तुष्टिर्tuṣṭirутешение
अवगन्तव्याavagantavyāда разумеется.
इतिitiТакова
वात्सल्याख्योvātsalyākhyoватсальей зовомая
रसःrasaḥраса.
Translation

И вслед за тем вновь — природы разлуки: «Затем, исполняемый желанным, вместе с Враджем и родичами, приняв подношение, данное Васудевою и Уграсеною, Кришною, Уддхавою, Балою и прочими — драгоценнейшие украшения, шелка и разные бесценные уборы, — провожаемый Ядавами, он уехал. А Нанда, пастухи и пастушки, не в силах забрать назад ум, брошенный в лотосные стопы Говинды, пошли в Матхуру».\n\n«Исполняемый желанным» — то есть втайне исполняемый шри Кришною в том, чего он желал: прихода шри Кришны во Врадж и прочего, — то есть удовлетворяемый его согласием. Ибо о них, при приходе шри Рамы во Врадж, сказано шри Шукою: «в Кришне, чьи очи — лепестки лотоса, сложившие всё своё достояние». И там же толкование: «в Кришне» — ради обретения Кришны; «сложившие всё достояние» — оставившие все предметы.\n\nЗатем: подношение, сделанное и данное шри Васудевою и прочими из драгоценнейших украшений и прочего, он принял, — приняв лишь по полноте их любви. «Провожаемый» — отправленный с великим войском. Вслед за тем он вновь описывает крайнюю их погружённость в прему: «Нанда» и далее. А «в Матхуру» показывает их настояние обрести шри Кришну там же и в том же облике, по одной лишь своей связи с ним. Далее же, по речению подданных шри Двараки «когда лотосоокий удалился — о, ты к Куру или к Мадху, желая видеть друзей» и по прозе «Падма-пураны», приведённой в «Кришна-сандарбхе», да разумеется утешение вечное. Такова раса, зовущаяся ватсалою.

Version

8ae4693d83e3 · published Sep 21, 2026, 4:24:47 PM UTC

Available inRU

Page between verses with