अथ तत्रैव श्रीराधादेव्याः, आदिपुराणे— त्रैलोक्ये पृथिवी धन्या तत्र वृन्दावनं पुनः । तत्रापि गोपिकाः पार्थ तत्र राधाभिधा मम ॥ इति । पाद्मे कार्त्तिकमाहात्म्ये— यथा राधा प्रिया विष्णोस् तस्याः कुण्डं प्रियं तथा । सर्वगोपीषु सैवैका विष्णोर् अत्यन्तवल्लभा ॥ इति । अत एव तस्या एव प्रेमाधिक्यं वर्णितम् आग्नेये वासनाभाष्योद्धृतं वचनम्— गोप्यः पप्रच्छुर् उषसि कृष्णानुचरम् उद्धवम् । हरिलीलाविहारांश् च तत्रैकां राधिकां विना । राधा तद्भावसंलीना वासनाया विरामिता ॥ इति । नवमावस्थाप्राप्तत्वेन प्रश्नादिवासनाया विरामिता तस्याम् असमर्थ्येत्य् अर्थः । तस्माद् अनेन सर्वव्रजदेवीष्व् अपि श्रैष्ठ्यादिचिह्नेन श्रीरासविहारे ताभिर् एव स्वयं कस्याः पदानि इत्यादिना वर्णितसौभाग्यातिशया श्रीराधिकैव भवेत् । अतस् तन्नाम्नैव ताः सूचयामासुः— अनयाराधितो नूनं भगवान् हरिर् ईश्वरः । यन् नो विहाय गोविन्दः प्रीतोऽयम् अनयद् रहः ॥ अनया राधया भगवान् राधितः साधितो वशीकृत इत्य् अर्थः । नूनम् इति वितर्के । यतश् च राधयतीति निरुक्त्या तस्या राधेति संज्ञापि जातेति भावः । राधितत्वे हेतुः—यन् न इति । गोविन्दः श्रीगोकुलेन्द्रः ॥
atha tatraiva śrī-rādhā-devyāḥ, ādi-purāṇe— trailokye pṛthivī dhanyā tatra vṛndāvanaṁ punaḥ | tatrāpi gopikāḥ pārtha tatra rādhābhidhā mama || iti | pādme kārttika-māhātmye— yathā rādhā priyā viṣṇos tasyāḥ kuṇḍaṁ priyaṁ tathā | sarva-gopīṣu saivaikā viṣṇor atyanta-vallabhā || iti | ata eva tasyā eva premādhikyaṁ varṇitam āgneye vāsanā-bhāṣyoddhṛtaṁ vacanam— gopyaḥ papracchur uṣasi kṛṣṇānucaram uddhavam | hari-līlā-vihārāṁś ca tatraikāṁ rādhikāṁ vinā | rādhā tad-bhāva-saṁlīnā vāsanāyā virāmitā || iti | navamāvasthā-prāptatvena praśnādi-vāsanāyā virāmitā tasyām asamarthyety arthaḥ | tasmād anena sarva-vraja-devīṣv api śraiṣṭhyādi-cihnena śrī-rāsa-vihāre tābhir eva svayaṁ kasyāḥ padāni ity-ādinā varṇita-saubhāgyātiśayā śrī-rādhikaiva bhavet | atas tan-nāmnaiva tāḥ sūcayāmāsuḥ— anayārādhito nūnaṁ bhagavān harir īśvaraḥ | yan no vihāya govindaḥ prīto'yam anayad rahaḥ || anayā rādhayā bhagavān rādhitaḥ sādhito vaśīkṛta ity arthaḥ | nūnam iti vitarke | yataś ca rādhayatīti niruktyā tasyā rādheti saṁjñāpi jāteti bhāvaḥ | rādhitatve hetuḥ—yan na iti | govindaḥ śrī-gokulendraḥ ||
Далее там же о шри Радхе-деви — в Ади-пуране: «В трёх мирах блаженна земля, на ней — Вриндаван, в нём — пастушки, о Партха, а там — та, чьё имя Радха, моя». В Падме, в величии Карттики: «Как Радха дорога Вишну, так дорого и её озеро; среди всех пастушек она одна крайне любезна Вишну». Оттого и избыток её премы описан в Агнея — речение, приведённое в Васана-бхашье: «Пастушки на рассвете спрашивали Уддхаву, спутника Кришны, об играх и забавах Хари — все, кроме одной Радхики: Радха, погружённая в то чувство, лишилась и склонности к тому». Смысл: достигнув девятого состояния, она лишилась склонности спрашивать и прочего — была к тому неспособна.\n\nПотому по этому признаку первенства среди всех богинь Враджа она и есть шри Радхика — та, чьё превосходство счастья в забаве шри расы описано ими же самими в «Чьи это следы» и далее. Оттого они и указали на неё самим её именем: «Ею, верно, почтён Бхагаван Хари, Владыка, — оттого что Говинда, довольный, оставив нас, увёл её в уединение». «Ею» — Радхою Бхагаван умилостивлен, добыт, покорён; таков смысл. «Верно» — в значении предположения. И оттого, по этимологии «умилостивляет», родилось у неё и имя «Радха»; таков смысл. Причина умилостивленности — «оттого что нас». «Говинда» — владыка шри Гокулы.
713c69870cf7 · published Sep 21, 2026, 4:24:47 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Имя выведено на месте и из происходящего: подруги гадают, чем она Его взяла, — и в самом слове «умилостивила» слышат её имя.\n\nИ признак её первенства выбран не торжественный: она одна не расспрашивает вестника, потому что ей уже нечего спрашивать.