अथ तत्प्रीतिमयो रौद्ररसः । तत्रालम्बनस् तत्प्रीतिमयक्रोधस्य विषयः श्रीकृष्णस् तदाधारस् तत्प्रियजनश् च । तस्य विषयश् चेत् तद्धितस् तदहितः स्वाहितो वा भवति तदादि पूर्ववत् तत्प्रीतेर् विषयत्वेन तस्यैव मूलम् आलम्बनत्वम् । अन्ये तु क्रोधांशमात्रस्य बहिरङ्गालम्बनाः । तत्र प्रमादादिना श्रीकृष्णात् सख्या अत्याहिते सख्याः क्रोधविषयः श्रीकृष्णः । तेन बध्वादीनाम् अवगते सङ्गमे वृद्धादीनां च स एव । अथ तद्धितश् च प्रमादेन तदनवेक्षणाद् अन्यस्य क्रोधविषयः स्यात् । तदहितो दैत्यादिः । स्वाहितस् तु स्वस्य तत्सम्बन्धबाधकः । अथोद्दीपनाः क्रोधविषयस्यावज्ञादयः । अनुभावाः हस्तनिष्पेषादयः । व्यभिचारिण आवेगादयः । स्थायी तत्प्रीतिमयः क्रोधः । वृद्धायास् तत्प्रीतिमयः क्रोधः । वृद्धायास् तत्प्रीतिमयत्वं व्रजजनत्वात् तदापि स्वाभाविक्याः प्रीतेर् अन्तर्भावमात्रेण अन्येषां तद्विकारत्वेन । तच् च तस्यैव मङ्गलकामनाप्रायतया । तत्र पूर्वेषां त्रयाणाम् उदाहरणम् अन्यत्रान्वेष्यम् । उत्तरयोर् द्वयोस् तु यथा— ततः पाण्डुसुताः क्रुद्धा मत्स्यकैकयसृञ्जयाः । उदायुधाः समुत्तस्थुः शिशुपालजिघांसवः ॥ स्पष्टम् ।
atha tat-prītimayo raudra-rasaḥ | tatrālambanas tat-prīti-maya-krodhasya viṣayaḥ śrī-kṛṣṇas tad-ādhāras tat-priya-janaś ca | tasya viṣayaś cet tad-dhitas tad-ahitaḥ svāhito vā bhavati tad-ādi pūrvavat tat-prīter viṣayatvena tasyaiva mūlam ālambanatvam | anye tu krodhāṁśa-mātrasya bahiraṅgālambanāḥ | tatra pramādādinā śrī-kṛṣṇāt sakhyā atyāhite sakhyāḥ krodha-viṣayaḥ śrī-kṛṣṇaḥ | tena badhvādīnām avagate saṅgame vṛddhādīnāṁ ca sa eva | atha tad-dhitaś ca pramādena tad-anavekṣaṇād anyasya krodha-viṣayaḥ syāt | tad-ahito daityādiḥ | svāhitas tu svasya tat-sambandha-bādhakaḥ | athoddīpanāḥ krodha-viṣayasyāvajñādayaḥ | anubhāvāḥ hasta-niṣpeṣādayaḥ | vyabhicāriṇa āvegādayaḥ | sthāyī tat-prītimayaḥ krodhaḥ | vṛddhāyās tat-prītimayaḥ krodhaḥ | vṛddhāyās tat-prītimayatvaṁ vraja-janatvāt tadāpi svābhāvikyāḥ prīter antarbhāva-mātreṇa anyeṣāṁ tad-vikāratvena | tac ca tasyaiva maṅgala-kāmanā-prāyatayā | tatra pūrveṣāṁ trayāṇām udāharaṇam anyatrānveṣyam | uttarayor dvayos tu yathā— tataḥ pāṇḍu-sutāḥ kruddhā matsya-kaikaya-sṛñjayāḥ | udāyudhāḥ samuttasthuḥ śiśupāla-jighāṁsavaḥ || spaṣṭam |
Далее — яростная раса, полная той любви. Опора здесь: предмет гнева, полного той любви, — шри Кришна, а вместилище — его дорогой человек. Если же предметом гнева оказывается его благодетель, его недоброжелатель или недоброжелатель самому себе и прочее, — коренная опорность, как и прежде, за ним, ибо он предмет той любви; иные же лишь внешние опоры одной доли гнева.\n\nТак, когда подруге от шри Кришны по оплошности и прочему выходит большая беда, предмет её гнева — шри Кришна; и он же — для невесток и прочих, когда узнаётся встреча с ним, и для старших. Далее, его благодетель может стать предметом чужого гнева, если по оплошности не усмотрел за ним. Его недоброжелатель — дайтья и прочие. Недоброжелатель себе — тот, кто сам пресекает свою связь с ним.\n\nВозжигающие — пренебрежение предмета гнева и прочее; анубхавы — сжимание руки и прочее; вьябхичари — возбуждение и прочее; стхайи — гнев, полный той любви. Гнев старшей тоже полон той любви — уже потому, что она человек Враджа, и в её природную любовь такой гнев просто входит; у прочих же он есть её перемена. И по большей части он есть желание блага ему же. Примеры первых трёх да ищутся в ином месте; а последних двух — как: «Тогда разгневанные сыны Панду, матсьи, кайкаи и сринджаи разом встали с поднятым оружием, желая убить Шишупалу». Ясно.
afe890e2b8ed · published Sep 21, 2026, 4:24:47 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Гнев разобран по адресату — и всякий раз оказывается формой любви: сердятся на него, за него, из-за него. Даже брань старших держится тем же.\n\nИ названа её суть: по большей части это желание ему блага, сказанное резко.