अथोद्दीपनेषु तदीयद्रव्याणि च परिष्कारास्त्रवादित्रस्थानचिह्नपरिवारभक्ततुलसीनिर्माल्यादीनि । तत्र परिष्कारा वस्त्रालङ्कारपुष्पादयः । ते च तदीयास् तत्स्वरूपभूतत्वेनैव भगवत्सन्दर्भे दर्शिताः । तथापि भूषणभूषणाङ्गम् इति न्यायेन तत्सौन्दर्यसौरभ्यादिपरिष्क्रियमाणतयैव तं परिष्कुर्वन्ति न केवलस्वगुणेन । स च तत्तद्रूपान् तान् स्वशक्तिविलासान् प्राप्य स्वीयतत्तद्गुणान् विशेषतः प्रकाशयतीति तस्य तत्तदपेक्षापि सिध्यति । अत एव पीताम्बरधरः स्रग्वी साक्षान् मन्मथमन्मथः इत्यादौ अभिव्यक्तासमोर्ध्वसौन्दर्यस्यापि परिष्कारत्वेन वर्णितयोः स्रक्पीताम्बरयोर् अपि तादृशत्वं गम्यते । ईदृशान्य् एव वासांसि नित्यं गिरिवनेचराः इति रजकवाक्यं त्व् आसुरदृष्ट्या, श्रीविष्णुपुराणे लौकिकदृष्ट्यापि सुवर्णाञ्जनचूर्णाभ्यां तौ तदा भूषिताम्बरौ इत्य् उत्तमागमत्वावगमात् । तथा मूले च श्यामं हिरण्यपरिधिम् इत्यादि । आस्तां तद् अपि कालियवरुणगोविन्दाभिषेककर्तृमहेन्द्राद्युपहृतासङ्ख्यवस्त्रादीनां तद्दिने चावश्यं विचित्रपरिहितानां तेनान्यथा प्रतीयमानत्वम् एव जायते । ततः कंसाहृतवाससां स्वीकारश् च तदीयस्वरूपशक्त्यैकप्रादुर्भावरूपाणां नरकाहृतकन्यानाम् इवेति ज्ञेयम् । अथास्त्राणि यष्टिचक्रादीनि । वादित्राणि वेणुशङ्खादीनि । स्थानानि वृन्दावनमथुरादीनि । चिह्नानि पदाङ्कादीनि । परिवारा गोपयादवाद्याः । निर्मल्याणि गोपीचन्दनादीनि यथायथं तत्र तत्र ज्ञेयानि । अथोद्दीपनेषु कालाश् च तदीयजन्माष्टम्यादयः । तथा भक्तस्य स्वयोग्यता च तदुद्दीपनत्वेन दृश्यते । यथा— ततो रूपगुणौदार्यसम्पन्ना प्राह केशवम् । उत्तरीयान्तम् आकृष्य स्मयन्ती जातहृच्छया ॥ स्पष्टम् ।
athoddīpaneṣu tadīya-dravyāṇi ca pariṣkārāstra-vāditra-sthāna-cihna-parivāra-bhakta-tulasī-nirmālyādīni | tatra pariṣkārā vastrālaṅkāra-puṣpādayaḥ | te ca tadīyās tat-svarūpa-bhūtatvenaiva bhagavat-sandarbhe darśitāḥ | tathāpi bhūṣaṇa-bhūṣaṇāṅgam iti nyāyena tat-saundarya-saurabhyādi-pariṣkriyamāṇatayaiva taṁ pariṣkurvanti na kevala-sva-guṇena | sa ca tat-tad-rūpān tān sva-śakti-vilāsān prāpya svīya-tat-tad-guṇān viśeṣataḥ prakāśayatīti tasya tat-tad-apekṣāpi sidhyati | ata eva pītāmbara-dharaḥ sragvī sākṣān manmatha-manmathaḥ ity-ādau abhivyaktāsamordhva-saundaryasyāpi pariṣkāratvena varṇitayoḥ srak-pītāmbarayor api tādṛśatvaṁ gamyate | īdṛśāny eva vāsāṁsi nityaṁ giri-vanecarāḥ iti rajaka-vākyaṁ tv āsura-dṛṣṭyā, śrī-viṣṇu-purāṇe laukika-dṛṣṭyāpi suvarṇāñjana-cūrṇābhyāṁ tau tadā bhūṣitāmbarau ity uttamāgamatvāvagamāt | tathā mūle ca śyāmaṁ hiraṇya-paridhim ity-ādi | āstāṁ tad api kāliya-varuṇa-govindābhiṣeka-kartṛ-mahendrādy-upahṛtāsaṅkhya-vastrādīnāṁ tad-dine cāvaśyaṁ vicitra-parihitānāṁ tenānyathā pratīyamānatvam eva jāyate | tataḥ kaṁsāhṛta-vāsasāṁ svīkāraś ca tadīya-svarūpa-śaktyaika-prādurbhāva-rūpāṇāṁ narakāhṛta-kanyānām iveti jñeyam | athāstrāṇi yaṣṭi-cakrādīni | vāditrāṇi veṇu-śaṅkhādīni | sthānāni vṛndāvana-mathurādīni | cihnāni padāṅkādīni | parivārā gopayādavādyāḥ | nirmalyāṇi gopī-candanādīni yathāyathaṁ tatra tatra jñeyāni | athoddīpaneṣu kālāś ca tadīya-janmāṣṭamy-ādayaḥ | tathā bhaktasya sva-yogyatā ca tad-uddīpanatvena dṛśyate | yathā— tato rūpa-guṇaudārya-sampannā prāha keśavam | uttarīyāntam ākṛṣya smayantī jāta-hṛc-chayā || spaṣṭam |
Далее среди возжигающих — его вещи: уборы, оружие, музыкальные орудия, места, знаки, окружение, преданные, туласи, остатки подношений и прочее. Уборы — одежды, украшения, цветы и прочее. В «Бхагават-сандарбхе» показано, что они, принадлежа ему, суть сам его облик. И всё же, по правилу «украшение есть член украшения», они убирают его тем, что сами убраны его красотою, благоуханием и прочим, а не одним своим качеством. А он, обретя эти забавы собственной своей силы в том или ином облике, особо проявляет те или иные свои качества, — так устанавливается и его нужда в них.\n\nОттого из «носящий жёлтые одежды, в венке, сам Манматха Манматхи» и далее разумеется, что и венок, и жёлтые одежды, описанные как убор при уже явленной красоте, не имеющей ни равной, ни высшей, — таковы же. А слово прачки «у тех, кто вечно ходит по горам и лесам, только такие одежды и бывают» сказано асурским взглядом; в шри «Вишну-пуране» и мирским взглядом видно, что пришло высшее: «тогда те двое были украшены одеждами с золотым и сурьмяным порошком». Так же и в основном тексте: «тёмного, в золотом одеянии» и далее.\n\nДа и то: при бесчисленных одеждах и прочем, поднесённых Калиею, Варуною, совершителем омовения Говинды великим Индрою и прочими, и непременно в тот же день пёстро надетых, — им они воспринимаются иначе. И да будет знаемо, что принятие одежд, отнятых у Камсы, подобно принятию дев, отнятых у Нараки: и те и другие суть единственное явление силы его собственного облика.\n\nДалее: оружие — посох, диск и прочее; орудия музыки — флейта, раковина и прочее; места — Вриндаван, Матхура и прочие; знаки — следы стоп и прочее; окружение — пастухи, Ядавы и прочие; остатки подношений — гопи-чандана и прочее: всё да будет знаемо как подобает, там и там. Далее, времена среди возжигающих — его Джанмаштами и прочие. Так же и собственная пригодность преданного видится возжигающей. Как: «Тогда она, наделённая красотою, качествами и щедростью, потянув за край накидки, улыбаясь, сказала Кешаве, и в сердце её родилось лежащее там». Ясно.
f8c8da895b13 · published Sep 21, 2026, 4:24:47 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Логика здесь обратная привычной: не убор красит носящего, а носящий убор. И всё же нужда в уборе признана — иначе ему нечем было бы показать то или иное своё качество.\n\nЗамечание про прачку точное: одну и ту же одежду асур видит как деревенское тряпьё, а другое писание — как златотканое. Разница в глазах, а не в ткани.