Шат-сандарбха
Сандарбха шестая. Прити: любовь как цель6.7.2Джива Госвами
973 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 6.7.2
॥
Деванагари

अथ यदवतारादाव् अशुद्धचित्तानाम् अपि तत्साक्षात्कारः श्रूयते, तत् खलु तदाभास एव ज्ञेयः । नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः इति श्रीगीतोपनिषद्भ्यः । योगिभिर् दृश्यते भक्त्या नाभक्त्या दृश्यते क्वचित् । द्रष्टुं न शक्यो रोषाच् च मत्सराद् वा जनार्दनः ॥ इति पाद्मोत्तरखण्डाच् च । अदर्शनं चानवतारसमये व्यापकस्यापि दर्शनाभावः । अवतारसमये तु परमानन्देऽपि दुःखदत्वं, मनोरमेऽपि भीषणत्वम्, सर्वसुहृद्य् अपि दुर्हृत्त्वम् इत्यादिविपरीतदर्शनम् एव । तदप्रकाशे योगमायाप्रकाशे च मूलं कारणं तद्भक्तापराधादिमयपुरुषचित्तास्वाच्छ्यम् । यत् खलु तदानीन्तने तस्य सार्वत्रिकप्रकाशेऽपि वज्रलेपायते । अत एव मुक्तिर् हित्वा इत्यादिलक्षणस्याव्याप्तेर् न तस्य साक्षात्काराभासस्य मुक्तिसंज्ञत्वम् अपि । अत एव श्रीविष्णुपुराणे तच् च रूपम् इत्यादिगद्येन यद्यपि शिशुपालस्य तद्दर्शनम् उक्तं, तथापि निर्दोषदर्शनं त्व् अन्तकाल एवोक्तम् । आत्मवधाय यावद्भगवद्धस्तचक्रांशुमालोज्ज्वलम् अक्षयतेजःस्वरूपं ब्रह्मभूतम् अपगतद्वेषादिदोषं भगवन्तम् अद्राक्षीत् इत्य् अनेन । एतदन्तो नॄणां क्लेशो यद् भवान् अक्षिगोचरः इत्यादिकं च नृषु ये स्वच्छचित्ता ये च तद्भक्तापराधेतरदोषमलिनचित्तास् तेषां क्लेशनाशस्य तदात्वापेक्षया, ये त्व् अन्यादृशास् तेषां तन्नाशस्योन्मुखतापेक्षयैव—तेभ्यः स्ववीक्षणविनष्टतमिस्रदृग्भ्यः क्षेमं त्रिलोकगुरुर् अर्थदृशं च यच्छन् इति श्रवणात्, श्रीविष्णुपुराणाद्यनुसाराच् च । ते चास्वच्छचित्ता द्विविधाः—भगवद्बहिर्मुखा भगवद्विद्वेषिणश् च । तद्बहिर्मुखा द्विविधाः—लब्धे तद्दर्शनेऽपि विषयाद्यभिनिवेशवन्तस् तदवज्ञातारश् च । यथा तदवतारसमये साधारणदेवमनुष्यादयः, यथा च कृष्णं मर्त्यम् उपाश्रित्य इत्यादि दुर्वचसो महेन्द्रादयः । यत उक्तं श्रुतिभिः— दधति सकृन् मनस् त्वयि य आत्मनि नित्यसुखे न पुनर् उपासते पुरुषसारहरावसथान् । इति । महेन्द्रं प्रति श्रीभगवता च— माम् ऐश्वर्यश्रीमदान्धो दण्डपाणिं न पश्यति । तं भ्रंशयामि सम्पद्भ्यो यस्य चेच्छाम्य् अनुग्रहम् ॥ इति । श्रीगोपानां तु विषयसम्बन्धो न स्वार्थः । किन्तु तत्सेवोपयोगार्थ एव । यथा यद् धामार्थसुहृत्प्रियात्मतनयप्राणाशयास् त्वत्कृते इति । कृष्णेऽर्पितात्मसुहृदर्थकलत्रकामा इति । कृष्णः कमलपत्राक्षः पुण्यश्रवणकीर्तनः इति च । श्रीयादवपाण्डवानां स्वार्थ इवापि तत्सम्बन्धस् तदाभास एव । यथोक्तम्— शय्यासनाटनालापक्रीडास्नानाशनादिषु । न विदुः सन्तम् आत्मानं वृष्णयः कृष्णचेतसः ॥ इति । किं ते कामाः सुरस्पार्हा मुकुन्दमनसो द्विजाः । अधिजह्रुर् मुदं राज्ञः क्षुधितस्य यथेतरे ॥ इति । अतः, एवं गृहेषु सक्तानां प्रमत्तानां तदीहया इत्यादिकं जहल्लक्षणया तदुपलक्षितान् धृतराष्ट्रादीन् अपेक्ष्योक्तम् । अत एवानन्तरं विदुरस् तद् अभिप्रेत्य इत्यादौ । तेन धृतराष्ट्रस्यैव शिक्षा, न तु तेषाम् अपि । क्वचिच् च लीलाशक्तिर् एव स्वयं तल्लीलामाधुर्यपोषाय प्रतिकूलेष्व् अनुकूलेषु चात्मोपकरणेषु तादृशशक्तिं विन्यस्य तादृशतत्प्रियजनानाम् अपि विषयावेशाद्याभासं सम्पादयति । यथा पूतनावर्णने—वल्गुस्मितापाङ्गविसर्गवीक्षितैर् मनो हरन्तीं वनितां व्रजौकसाम् इति । तदाभासत्वविवक्षया च मनो हरन्तीं मनोहरेवाचरन्तीम् इति शिष्टम् उक्तम् । तद्दत्तशक्तित्वं च तस्यास् तत्रैव सूचितम्—

Транслитерация (IAST)

atha yad-avatārādāv aśuddha-cittānām api tat-sākṣātkāraḥ śrūyate, tat khalu tad-ābhāsa eva jñeyaḥ | nāhaṁ prakāśaḥ sarvasya yoga-māyā-samāvṛtaḥ iti śrī-gītopaniṣadbhyaḥ | yogibhir dṛśyate bhaktyā nābhaktyā dṛśyate kvacit | draṣṭuṁ na śakyo roṣāc ca matsarād vā janārdanaḥ || iti pādmottara-khaṇḍāc ca | adarśanaṁ cānavatāra-samaye vyāpakasyāpi darśanābhāvaḥ | avatāra-samaye tu paramānande'pi duḥkhadatvaṁ, manorame'pi bhīṣaṇatvam, sarva-suhṛdy api durhṛttvam ity-ādiviparīta-darśanam eva | tad-aprakāśe yoga-māyā-prakāśe ca mūlaṁ kāraṇaṁ tad-bhaktāparādhādimaya-puruṣa-cittāsvācchyam | yat khalu tadānīntane tasya sārvatrika-prakāśe'pi vajralepāyate | ata eva muktir hitvā ity-ādi-lakṣaṇasyāvyāpter na tasya sākṣātkārābhāsasya mukti-saṁjñatvam api | ata eva śrī-viṣṇu-purāṇe tac ca rūpam ity-ādi-gadyena yadyapi śiśupālasya tad-darśanam uktaṁ, tathāpi nirdoṣa-darśanaṁ tv anta-kāla evoktam | ātma-vadhāya yāvad-bhagavad-dhasta-cakrāṁśu-mālojjvalam akṣaya-tejaḥ-svarūpaṁ brahma-bhūtam apagata-dveṣādi-doṣaṁ bhagavantam adrākṣīt ity anena | etad-anto nṝṇāṁ kleśo yad bhavān akṣi-gocaraḥ ity-ādikaṁ ca nṛṣu ye svaccha-cittā ye ca tad-bhaktāparādhetara-doṣa-malina-cittās teṣāṁ kleśa-nāśasya tadātvāpekṣayā, ye tv anyādṛśās teṣāṁ tan-nāśasyonmukhatāpekṣayaiva—tebhyaḥ sva-vīkṣaṇa-vinaṣṭa-tamisra-dṛgbhyaḥ kṣemaṁ triloka-gurur artha-dṛśaṁ ca yacchan iti śravaṇāt, śrī-viṣṇu-purāṇādy-anusārāc ca | te cāsvaccha-cittā dvividhāḥ—bhagavad-bahirmukhā bhagavad-vidveṣiṇaś ca | tad-bahirmukhā dvividhāḥ—labdhe tad-darśane'pi viṣayādy-abhiniveśavantas tad-avajñātāraś ca | yathā tad-avatāra-samaye sādhāraṇa-deva-manuṣyādayaḥ, yathā ca kṛṣṇaṁ martyam upāśritya ity-ādi durvacaso mahendrādayaḥ | yata uktaṁ śrutibhiḥ— dadhati sakṛn manas tvayi ya ātmani nitya-sukhe na punar upāsate puruṣa-sāra-harāvasathān | iti | mahendraṁ prati śrī-bhagavatā ca— mām aiśvarya-śrī-madāndho daṇḍa-pāṇiṁ na paśyati | taṁ bhraṁśayāmi sampadbhyo yasya cecchāmy anugraham || iti | śrī-gopānāṁ tu viṣaya-sambandho na svārthaḥ | kintu tat-sevopayogārtha eva | yathā yad dhāmārtha-suhṛt-priyātma-tanaya-prāṇāśayās tvat-kṛte iti | kṛṣṇe'rpitātma-suhṛd-artha-kalatra-kāmā iti | kṛṣṇaḥ kamala-patrākṣaḥ puṇya-śravaṇa-kīrtanaḥ iti ca | śrī-yādava-pāṇḍavānāṁ svārtha ivāpi tat-sambandhas tad-ābhāsa eva | yathoktam— śayyāsanāṭanālāpa-krīḍā-snānāśanādiṣu | na viduḥ santam ātmānaṁ vṛṣṇayaḥ kṛṣṇa-cetasaḥ || iti | kiṁ te kāmāḥ sura-spārhā mukunda-manaso dvijāḥ | adhijahrur mudaṁ rājñaḥ kṣudhitasya yathetare || iti | ataḥ, evaṁ gṛheṣu saktānāṁ pramattānāṁ tad-īhayā ity-ādikaṁ jahal-lakṣaṇayā tad-upalakṣitān dhṛtarāṣṭrādīn apekṣyoktam | ata evānantaraṁ viduras tad abhipretya ity-ādau | tena dhṛtarāṣṭrasyaiva śikṣā, na tu teṣām api | kvacic ca līlā-śaktir eva svayaṁ tal-līlā-mādhurya-poṣāya pratikūleṣv anukūleṣu cātmopakaraṇeṣu tādṛśa-śaktiṁ vinyasya tādṛśa-tat-priya-janānām api viṣayāveśādy-ābhāsaṁ sampādayati | yathā pūtanā-varṇane—valgu-smitāpāṅga-visarga-vīkṣitair mano harantīṁ vanitāṁ vrajaukasām iti | tad-ābhāsatva-vivakṣayā ca mano harantīṁ mano-harevācarantīm iti śiṣṭam uktam | tad-datta-śaktitvaṁ ca tasyās tatraiva sūcitam—

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
अथathaДалее,
यद्yadчто
अवतारादाव्avatārādāvпри нисхождении и прочем
अशुद्धaśuddhaнечистое
चित्तानाम्cittānāmсознание имеющих
अपिapiтакже
तत्tatего
साक्षात्कारःsākṣātkāraḥвоочию узрение
श्रूयतेśrūyateслышится, —
तत्tatто
खलुkhaluведь
तद्tadего
आभासābhāsaподобием
एवevaименно
ज्ञेयःjñeyaḥда будет познано.
नाहंnāhaṁ«Не я
प्रकाशःprakāśaḥявлен
सर्वस्यsarvasyaвсякому,
योगyogaйога-
मायाmāyāмайею
समावृतःsamāvṛtaḥукрытый»
इतिitiтак
श्रीśrīиз шри
गीतोपनिषद्भ्यःgītopaniṣadbhyaḥГита-упанишад.
योगिभिर्yogibhir«Йогинами
दृश्यतेdṛśyateвидится
भक्त्याbhaktyāбхакти,
नाभक्त्याnābhaktyāне небхакти
दृश्यतेdṛśyateвидится
क्वचित्kvacitкогда-либо;
द्रष्टुंdraṣṭuṁвидеть
नnaне
शक्योśakyoможно
रोषाच्roṣācот гнева
चcaже
मत्सराद्matsarādили от зависти
वाvāже
जनार्दनःjanārdanaḥДжанардану»
इतिitiтак
पाद्मोत्तरpādmottaraиз Падмы Уттара-
खण्डाच्khaṇḍācкханды
चcaже.
अदर्शनंadarśanaṁНевидение
चानवतारcānavatāraже в ненисхождения
समयेsamayeвремя —
व्यापकस्यापिvyāpakasyāpiвсепроникающего даже
दर्शनाभावःdarśanābhāvaḥвидения отсутствие.
अवतारavatāraНисхождения
समयेsamayeво время
तुtuже
परमानन्देऽपिparamānande'piв высшем блаженстве даже
दुःखदत्वंduḥkhadatvaṁстрадание дающесть,
मनोरमेऽपिmanorame'piв усладительном даже
भीषणत्वम्bhīṣaṇatvamужасность,
सर्वsarvaвсех
सुहृद्य्suhṛdyв друге
अपिapiдаже
दुर्हृत्त्वम्durhṛttvamнедругость —
इत्य्ityтак
आदिविपरीतādiviparītaи прочее превратное
दर्शनम्darśanamвидение
एवevaименно.
तद्tadЕго
अप्रकाशेaprakāśeнеявленности
योगyogaйога-
मायाmāyāмайи
प्रकाशेprakāśeявленности
चcaже
मूलंmūlaṁкоренная
कारणंkāraṇaṁпричина —
तद्tadего
भक्तापराधादिमयbhaktāparādhādimayaпреданным оскорблением и прочим полная
पुरुषpuruṣaчеловека
चित्तास्वाच्छ्यम्cittāsvācchyamсознания незамутнённости утрата.
यत्yatЧто
खलुkhaluведь
तदानीन्तनेtadānīntaneтогдашнем
तस्यtasyaего
सार्वत्रिकsārvatrikaповсеместном
प्रकाशेऽपिprakāśe'piявлении даже
वज्रलेपायतेvajralepāyateалмазною обмазкою становится.
अतataОттого
एवevaже,
मुक्तिर्muktir«освобождение —
हित्वाhitvāоставив»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее —
लक्षणस्याव्याप्तेर्lakṣaṇasyāvyāpterпризнака неохватом,
नnaне
तस्यtasyaу того
साक्षात्काराभासस्यsākṣātkārābhāsasyaвоочию узрения подобия
मुक्तिmuktiосвобождением
संज्ञत्वम्saṁjñatvamименование
अपिapiтакже.
अतataОттого
एवevaже
श्रीśrīв шри
विष्णुviṣṇuВишну-
पुराणेpurāṇeпуране
तच्tac«тот
चcaже
रूपम्rūpamоблик»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее —
गद्येनgadyenaпрозою,
यद्यपिyadyapiхотя
शिशुपालस्यśiśupālasyaШишупалы
तद्tadего
दर्शनम्darśanamвидение
उक्तंuktaṁсказано,
तथापिtathāpiвсё же
निर्दोषnirdoṣaбеспорочное
दर्शनंdarśanaṁвидение
त्व्tvже
अन्तantaконца
कालkālaво время
एवोक्तम्evoktamименно сказано.
आत्मātma«Себя
वधायvadhāyaради убиения
यावद्yāvadпока
भगवद्bhagavadБхагавана
धस्तdhastaруки
चक्रांशुcakrāṁśuдиска лучей
मालोज्ज्वलम्mālojjvalamвенцом сияющего,
अक्षयakṣayaнеистощимого
तेजःtejaḥсвета
स्वरूपंsvarūpaṁоблик имеющего,
ब्रह्मbrahmaБрахманом
भूतम्bhūtamставшего,
अपगतapagataушедшие
द्वेषादिdveṣādiненависти и прочего
दोषंdoṣaṁпороки имеющего,
भगवन्तम्bhagavantamБхагавана
अद्राक्षीत्adrākṣītувидел»
इत्य्ityтак
अनेनanenaэтим.
एतद्etad«Этим
अन्तोantoкончается
नॄणांnṝṇāṁу людей
क्लेशोkleśoмучение,
यद्yadчто
भवान्bhavānты
अक्षिakṣiглаз
गोचरःgocaraḥпредмет»
इत्य्ityтак
आदिकंādikaṁи прочее
चcaже —
नृषुnṛṣuсреди людей
येyeкоторые
स्वच्छsvacchaнезамутнённое
चित्ताcittāсознание имеют,
येyeкоторые
चcaже
तद्tadего
भक्तापराधेतरbhaktāparādhetaraпреданным оскорбления иными
दोषdoṣaпороками
मलिनmalinaзагрязнённое
चित्तास्cittāsсознание имеют, —
तेषांteṣāṁу тех
क्लेशkleśaмучения
नाशस्यnāśasyaуничтожения
तदात्वापेक्षयाtadātvāpekṣayāтогдашностью в виду,
येyeкоторые
त्व्tvже
अन्यादृशास्anyādṛśāsиные, —
तेषांteṣāṁу тех
तन्tanего
नाशस्योन्मुखतापेक्षयैवnāśasyonmukhatāpekṣayaivaуничтожения обращённостью же в виду:
तेभ्यःtebhyaḥ«тем,
स्वsvaсвоим
वीक्षणvīkṣaṇaвзглядом
विनष्टvinaṣṭaуничтоженную
तमिस्रtamisraтьму
दृग्भ्यःdṛgbhyaḥу зрения имеющим,
क्षेमंkṣemaṁблаго,
त्रिलोकtrilokaтрёх миров
गुरुर्gururгуру,
अर्थarthaсмысла
दृशंdṛśaṁвидение
चcaже
यच्छन्yacchanдающий»
इतिitiтак
श्रवणात्śravaṇātслышанием,
श्रीśrīшри
विष्णुviṣṇuВишну-
पुराणाद्य्purāṇādyпуране и прочему
अनुसाराच्anusārācследованием
चcaже.
तेteТе
चास्वच्छcāsvacchaже незамутнённого не имеющие
चित्ताcittāсознания
द्विविधाःdvividhāḥдвояки:
भगवद्bhagavadот Бхагавана
बहिर्मुखाbahirmukhāотвращённые
भगवद्bhagavadи Бхагавана
विद्वेषिणश्vidveṣiṇaśненавидящие
चcaже.
तद्tadОт него
बहिर्मुखाbahirmukhāотвращённые
द्विविधाःdvividhāḥдвояки:
लब्धेlabdheпри обретённом
तद्tadего
दर्शनेऽपिdarśane'piвидении даже
विषयाद्य्viṣayādyв предметы и прочее
अभिनिवेशवन्तस्abhiniveśavantasпогружённость имеющие
तद्tadим
अवज्ञातारश्avajñātāraśпренебрегающие
चcaже.
यथाyathāКак
तद्tadего
अवतारavatāraнисхождения
समयेsamayeво время
साधारणsādhāraṇaобычные
देवdevaбоги,
मनुष्यादयःmanuṣyādayaḥлюди и прочие;
यथाyathāкак
चcaже
कृष्णंkṛṣṇaṁ«Кришну,
मर्त्यम्martyamсмертного,
उपाश्रित्यupāśrityaприняв прибежищем»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее —
दुर्वचसोdurvacasoдурноречивые
महेन्द्रादयःmahendrādayaḥМахендра и прочие.
यतyataИбо
उक्तंuktaṁсказано
श्रुतिभिःśrutibhiḥшрути:
दधतिdadhati«полагают
सकृन्sakṛnоднажды
मनस्manasум
त्वयिtvayiна тебя,
यyaкоторые,
आत्मनिātmaniна душу,
नित्यnityaвечную
सुखेsukheрадость, —
नnaне
पुनर्punarснова
उपासतेupāsateпочитают
पुरुषpuruṣaчеловека
सारsāraсуть
हरावसथान्harāvasathānотнимающие обиталища»
इतिitiтак.
महेन्द्रंmahendraṁМахендре
प्रतिpratiк
श्रीśrīшри
भगवताbhagavatāБхагаваном
चcaже:
माम्mām«меня,
ऐश्वर्यaiśvaryaвладычества,
श्रीśrīбогатства
मदान्धोmadāndhoопьянением ослеплённый,
दण्डdaṇḍaжезл
पाणिंpāṇiṁв руке имеющего,
नnaне
पश्यतिpaśyatiвидит;
तंtaṁтого
भ्रंशयामिbhraṁśayāmiнизвергаю
सम्पद्भ्योsampadbhyoиз богатств,
यस्यyasyaчьей
चेच्छाम्य्cecchāmyже желаю
अनुग्रहम्anugrahamмилости»
इतिitiтак.
श्रीśrīШри
गोपानांgopānāṁпастухов
तुtuже
विषयviṣayaс предметами
सम्बन्धोsambandhoсвязь
नnaне
स्वार्थःsvārthaḥсвоекорыстна,
किन्तुkintuно
तत्tatего
सेवोपयोगार्थsevopayogārthaслужению пригодности ради
एवevaименно.
यथाyathāКак:
यद्yad«у которых
धामार्थdhāmārthaдом, имущество,
सुहृत्suhṛtдрузья,
प्रियात्मpriyātmaлюбимые, тела,
तनयtanayaдети,
प्राणाशयास्prāṇāśayāsжизни, помыслы —
त्वत्tvatтебя
कृतेkṛteради»
इतिitiтак;
कृष्णेऽर्पितात्मkṛṣṇe'rpitātma«Кришне отданы души,
सुहृद्suhṛdдрузья,
अर्थarthaимущество,
कलत्रkalatraжёны,
कामाkāmāжелания»
इतिitiтак;
कृष्णःkṛṣṇaḥ«Кришна,
कमलkamalaлотоса
पत्राक्षःpatrākṣaḥлепестка глаза имеющий,
पुण्यpuṇyaчистые
श्रवणśravaṇaслушание
कीर्तनःkīrtanaḥи воспевание имеющий»
इतिitiтак
चcaже.
श्रीśrīШри
यादवyādavaЯдавов
पाण्डवानांpāṇḍavānāṁи Пандавов
स्वार्थsvārthaсвоекорыстной
इवापिivāpiкак бы даже
तत्tatс тем
सम्बन्धस्sambandhasсвязь —
तद्tadтого
आभासābhāsaподобие
एवevaименно.
यथोक्तम्yathoktamКак сказано:
शय्यासनाटनालापśayyāsanāṭanālāpa«в ложе, сидении, хождении, беседе,
क्रीडाkrīḍāигре,
स्नानाशनादिषुsnānāśanādiṣuомовении, еде и прочем
नnaне
विदुःviduḥзнали
सन्तम्santamсущего
आत्मानंātmānaṁсебя
वृष्णयःvṛṣṇayaḥВришни,
कृष्णkṛṣṇaКришною
चेतसःcetasaḥсознание имеющие»
इतिitiтак;
किंkiṁ«разве
तेteте
कामाःkāmāḥжеланные,
सुरsuraбогами
स्पार्हाspārhāвожделенные,
मुकुन्दmukundaМукундою
मनसोmanasoум имеющего,
द्विजाःdvijāḥо дваждырождённые,
अधिजह्रुर्adhijahrurпринесли
मुदंmudaṁрадость
राज्ञःrājñaḥцарю
क्षुधितस्यkṣudhitasyaголодного
यथेतरेyathetareкак иные?»
इतिitiтак.
अतःataḥОттого
एवंevaṁ«так
गृहेषुgṛheṣuк домам
सक्तानांsaktānāṁпривязанных,
प्रमत्तानांpramattānāṁбеспечных
तद्tadтем
ईहयाīhayāхлопотанием»
इत्य्ityтак
आदिकंādikaṁи прочее
जहल्jahalотбрасывающим
लक्षणयाlakṣaṇayāпереносом значения
तद्tadтем
उपलक्षितान्upalakṣitānобозначенных
धृतराष्ट्रादीन्dhṛtarāṣṭrādīnДхритараштру и прочих
अपेक्ष्योक्तम्apekṣyoktamимея в виду, сказано.
अतataОттого
एवानन्तरंevānantaraṁже сразу после
विदुरस्viduras«Видура
तद्tadто
अभिप्रेत्यabhipretyaимея в виду»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее.
तेनtenaТем
धृतराष्ट्रस्यैवdhṛtarāṣṭrasyaivaДхритараштре же
शिक्षाśikṣāнаставление,
नnaне
तुtuже
तेषाम्teṣāmим
अपिapiтакже.
क्वचिच्kvacicГде-то
चcaже
लीलाlīlāигры
शक्तिर्śaktirсила
एवevaсама
स्वयंsvayaṁсобою,
तल्talтой
लीलाlīlāигры
माधुर्यmādhuryaсладости
पोषायpoṣāyaради питания,
प्रतिकूलेष्व्pratikūleṣvво враждебные,
अनुकूलेषुanukūleṣuв благосклонные
चात्मोपकरणेषुcātmopakaraṇeṣuже свои орудия
तादृशtādṛśaтакую
शक्तिंśaktiṁсилу
विन्यस्यvinyasyaвложив,
तादृशtādṛśaу таких
तत्tatего
प्रियpriyaдорогих
जनानाम्janānāmлюдей
अपिapiтакже
विषयावेशाद्य्viṣayāveśādyв предметы погружённости и прочего
आभासंābhāsaṁподобие
सम्पादयतिsampādayatiпроизводит.
यथाyathāКак
पूतनाpūtanāПутаны
वर्णनेvarṇaneв описании:
वल्गुvalgu«милой
स्मितापाङ्गsmitāpāṅgaулыбки, краем глаза
विसर्गvisargaбросаемыми
वीक्षितैर्vīkṣitairвзглядами
मनोmanoум
हरन्तींharantīṁпохищающую
वनितांvanitāṁженщину
व्रजौकसाम्vrajaukasāmвраджцев»
इतिitiтак.
तद्tadТого
आभासत्वābhāsatvaподобием бытие
विवक्षयाvivakṣayāвысказать желая,
चcaже
मनोmano«ум
हरन्तींharantīṁпохищающую» —
मनोmanoум
हरेवाचरन्तीम्harevācarantīmпохищающей как бы поступающую —
इतिitiтак
शिष्टम्śiṣṭamизящно
उक्तम्uktamсказано.
तद्tadЕю
दत्तdattaданною
शक्तित्वंśaktitvaṁсилою бытие
चcaже
तस्यास्tasyāsу неё
तत्रैवtatraivaтам же
सूचितम्sūcitamуказано:
Литературный перевод

Далее: то, что при нисхождении и прочем, как слышно, его воочию видели и люди с нечистым сознанием, — надо понимать как одно лишь подобие узрения. Ибо из шри Гита-упанишад: «Не всякому я явлен, укрытый йога-майею». И из Уттара-кханды Падмы: «Йогинами он видится преданностью, не-преданностью не видится никогда; от гнева или от зависти Джанардану видеть нельзя». Невидение во время, когда нет нисхождения, — это отсутствие видения даже Всепроникающего. А во время нисхождения это уже превратное видение: в высшем блаженстве — причиняющий страдание, в усладительном — ужасный, во друге всех — недруг, и тому подобное.\n\nКоренная причина и его неявленности, и явленности йога-майи — утрата незамутнённости сознания человека, полная оскорбления его преданных и прочего; она-то и ложится алмазною обмазкою даже тогда, когда он явлен повсюду. Оттого и подобие узрения не зовётся освобождением: признак «освобождение — оставив» и далее его не охватывает. Оттого же в шри Вишну-пуране прозою «тот облик» и далее хотя и сказано о видении его Шишупалою, но беспорочное видение сказано лишь во время конца — словами «пока он, ради собственного убиения, не увидел Бхагавана, сияющего венцом лучей диска в руке, имеющего обликом неистощимый свет, ставшего Брахманом, у которого ушли пороки ненависти и прочего». А «тем и кончается мучение людей, что ты стал предметом глаз» и прочее — сказано о тех среди людей, чьё сознание незамутнено или загрязнено пороками иными, нежели оскорбление его преданных: у них уничтожение мучения тогда же; у иных же — лишь в виду обращённости к его уничтожению, как слышно: «тем, у кого своим взглядом уничтожена тьма зрения, гуру трёх миров дающий благо и видение смысла», — и по шри Вишну-пуране и прочему.\n\nА эти, с незамутнённым сознанием, двояки: отвращённые от Бхагавана и ненавидящие Бхагавана. Отвращённые двояки: те, кто и обретя видение его, погружены в предметы и прочее, и те, кто им пренебрегает. Как во время его нисхождения обычные боги, люди и прочие; и как дурноречивые Махендра и прочие — «приняв прибежищем Кришну, смертного» и далее. Ибо сказано в шрути: «Кто однажды полагает ум на тебя, душу, вечную радость, те больше не почитают обиталищ, отнимающих суть человека». И шри Бхагаван Махендре: «Ослеплённый опьянением владычества и богатства, он не видит меня с жезлом в руке; кому желаю милости, того я низвергаю из богатств».\n\nУ шри пастухов же связь с предметами не своекорыстна, а лишь ради пригодности к служению ему. Как: «у которых дом, имущество, друзья, любимые, тела, дети, жизни и помыслы — ради тебя»; «Кришне отданы души, друзья, имущество, жёны, желания»; «Кришна, чьи глаза — лепестки лотоса, чьи слушание и воспевание чисты». А у шри Ядавов и Пандавов связь с тем, что кажется своекорыстным, — лишь подобие её. Как сказано: «В ложе, сидении, хождении, беседе, игре, омовении, еде и прочем Вришни не знали самих себя, ибо сознание их было Кришною»; и «Разве те желанные вещи, вожделенные и богам, принесли радость царю, чей ум был Мукундою, как приносят они её другим — голодному?»\n\nОттого «так привязанных к домам, беспечных от хлопот о том» и прочее сказано отбрасывающим переносом значения, в виду тех, кто им обозначен, — Дхритараштры и прочих. Оттого же сразу вслед: «Видура, имея то в виду» и далее. Тем наставление дано именно Дхритараштре, а не им. А где-то сама сила игры, ради питания сладости этой игры, вкладывает такую силу и во враждебные, и в благосклонные свои орудия и производит у таких дорогих ему людей подобие погружённости в предметы и прочего. Как в описании Путаны: «женщину враджцев, похищающую ум милой улыбкой и взглядами, бросаемыми краем глаза». И, желая высказать, что это лишь подобие, изящно сказано «похищающую ум» — то есть поступающую как похитительница ума. А что сила ей дана, указано там же:

Версия

c0432c6f96be · опубликовано 21 сент. 2026 г., 16:24:47 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами