Шат-сандарбха
Сандарбха шестая. Прити: любовь как цель6.84.5Джива Госвами
1057 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 6.84.5
॥
Деванагари

एवं श्रीपट्टमहिषीषु दास्यमिश्रः कान्तभावः । श्रीमद्व्रजदेवीषु सख्यमिश्र इत्यादिकं ज्ञेयम् । अथ तत्तद्भावाभिमानौ विना तु या प्रीतिः सा सामान्या तादृशत्वायोग्यानां भवति । यथा मिथिलाप्रयाणे— आनर्तधन्वकुरुजाङ्गलकङ्कमत्स्य पाञ्चालकुन्तिमधुकेकयकोशलार्णाः । अन्ये च तन्मुखसरोजम् उदारहास स्निग्धेक्षणं नृप पपुर् दृशिभिर् नृनार्यः ॥ इत्य् अत्र केषांचित् । एते च निर्ममा ज्ञेयाः । किं च तेष्व् एतेषु भगवत्प्रियेषु सामान्यशान्तौ तटस्थाख्यौ । अनयोः प्रीतिश् च तटस्थाख्या । ताभ्याम् अन्ये परिकराः । तेषां प्रीतिश् च ममतप्राचुर्यान् ममताख्या । तेषु च पाल्यभृत्यौ अनुगतौ । तयोर् भक्तिश् च सम्भ्रमप्रीत्याख्या । लाल्यादयस् तु बान्धवाः । तेषां प्रीतिश् च बान्धवताख्या ज्ञेया । तैर् एतैः प्रीतिभेदैः प्रियभेदान् प्रति स्वस्य भजनीयताभेदा उक्ताः—येषाम् अहं प्रिय आत्मा सुतश् च सखा गुरुः सुहृदो दैवम् इष्टम् इति । प्रियः कान्तः । आत्मा परमात्मा । सुतः पुत्रभ्रातृजादिरूपः अनुजरूपश् च । सखा प्रणयपूर्वकः सह खेलति यः । गुरुः पित्रादिरूपः । सुहृदो द्विविधाः सम्बन्धिनो निरुपाधिहितकारिणश् च । तत्र पूर्वेषां प्रियत्वादौ प्रवेशाद् उत्तरे गृह्यन्ते । दैवम् इष्टम् आश्रयणीयः सेव्यश् चेत्य् अर्थः । एतान् भावांश् च विना सामान्यप्रीतिविषय इति भावः । अथ पूर्वोक्ता रत्यादिभावा उदाह्रियन्ते । तत्र रतिम् आह— तत्रान्वहं कृष्णकथाः प्रगायताम् अनुग्रहेणाशृणवं मनोहराः । ताः श्रद्धया मेऽनुपदं विशृण्वतः प्रियश्रवस्य् अङ्ग ममाभवद् रुचिः ॥ तस्मिंस् तदा लब्धरुचेर् महामते प्रियश्रवस्य् अस्खलिता मतिर् मम । ययाहम् एतत् सदसत् स्वमायया पश्ये मयि ब्रह्मणि कल्पितं परे ॥ मयि शुद्धजीवे व्यष्टिरूपं परे ब्रह्मणि च समष्टिरूपम् अध्यारोपितम् ।

Транслитерация (IAST)

evaṁ śrī-paṭṭa-mahiṣīṣu dāsya-miśraḥ kānta-bhāvaḥ | śrīmad-vraja-devīṣu sakhya-miśra ity-ādikaṁ jñeyam | atha tat-tad-bhāvābhimānau vinā tu yā prītiḥ sā sāmānyā tādṛśatvāyogyānāṁ bhavati | yathā mithilā-prayāṇe— ānarta-dhanva-kuru-jāṅgala-kaṅka-matsya- pāñcāla-kunti-madhu-kekaya-kośalārṇāḥ | anye ca tan-mukha-sarojam udāra-hāsa- snigdhekṣaṇaṁ nṛpa papur dṛśibhir nṛ-nāryaḥ || ity atra keṣāṁcit | ete ca nirmamā jñeyāḥ | kiṁ ca teṣv eteṣu bhagavat-priyeṣu sāmānya-śāntau taṭasthākhyau | anayoḥ prītiś ca taṭasthākhyā | tābhyām anye parikarāḥ | teṣāṁ prītiś ca mamata-prācuryān mamatākhyā | teṣu ca pālya-bhṛtyau anugatau | tayor bhaktiś ca sambhrama-prīty-ākhyā | lālyādayas tu bāndhavāḥ | teṣāṁ prītiś ca bāndhavatākhyā jñeyā | tair etaiḥ prīti-bhedaiḥ priya-bhedān prati svasya bhajanīyatā-bhedā uktāḥ—yeṣām ahaṁ priya ātmā sutaś ca sakhā guruḥ suhṛdo daivam iṣṭam iti | priyaḥ kāntaḥ | ātmā paramātmā | sutaḥ putra-bhrātṛjādi-rūpaḥ anuja-rūpaś ca | sakhā praṇaya-pūrvakaḥ saha khelati yaḥ | guruḥ pitrādi-rūpaḥ | suhṛdo dvividhāḥ sambandhino nirupādhi-hita-kāriṇaś ca | tatra pūrveṣāṁ priyatvādau praveśād uttare gṛhyante | daivam iṣṭam āśrayaṇīyaḥ sevyaś cety arthaḥ | etān bhāvāṁś ca vinā sāmānya-prīti-viṣaya iti bhāvaḥ | atha pūrvoktā raty-ādi-bhāvā udāhriyante | tatra ratim āha— tatrānvahaṁ kṛṣṇa-kathāḥ pragāyatām anugraheṇāśṛṇavaṁ manoharāḥ | tāḥ śraddhayā me'nupadaṁ viśṛṇvataḥ priyaśravasy aṅga mamābhavad ruciḥ || tasmiṁs tadā labdha-rucer mahā-mate priyaśravasy askhalitā matir mama | yayāham etat sad-asat sva-māyayā paśye mayi brahmaṇi kalpitaṁ pare || mayi śuddha-jīve vyaṣṭi-rūpaṁ pare brahmaṇi ca samaṣṭi-rūpam adhyāropitam |

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
एवंevaṁТак
श्रीśrīу шри
पट्टpaṭṭaглавных
महिषीषुmahiṣīṣuцариц —
दास्यdāsyaслужением
मिश्रःmiśraḥсмешанное
कान्तkāntaвозлюбленного
भावःbhāvaḥчувство;
श्रीमद्śrīmadу шримат
व्रजvrajaВраджа
देवीषुdevīṣuбогинь —
सख्यsakhyaсакхьей
मिश्रmiśraсмешанное —
इत्य्ityтак
आदिकंādikaṁи прочее
ज्ञेयम्jñeyamда будет познано.
अथathaДалее,
तत्tatтого
तद्tadи того
भावाभिमानौbhāvābhimānauчувства и самосознания
विनाvināбез
तुtuже
याyāкакая
प्रीतिःprītiḥлюбовь, —
साsāона
सामान्याsāmānyāобщая,
तादृशत्वायोग्यानांtādṛśatvāyogyānāṁтаковости недостойных
भवतिbhavatiбывает.
यथाyathāКак
मिथिलाmithilāв Митхилу
प्रयाणेprayāṇeв путешествии:
आनर्तānarta«анарты,
धन्वdhanvaжители пустынь,
कुरुkuruкуру,
जाङ्गलjāṅgalaджангалы,
कङ्कkaṅkaканки,
मत्स्यmatsyaматсьи,
पाञ्चालpāñcālaпанчалы,
कुन्तिkuntiкунти,
मधुmadhuмадху,
केकयkekayaкекайи,
कोशलार्णाःkośalārṇāḥкошалы, арны,
अन्येanyeиные
चcaже —
तन्tanего
मुखmukhaлица
सरोजम्sarojamлотос,
उदारudāraщедрой
हासhāsaулыбкою,
स्निग्धेक्षणंsnigdhekṣaṇaṁнежным взглядом обладающий,
नृपnṛpaо царь,
पपुर्papurпили
दृशिभिर्dṛśibhirглазами,
नृnṛмужи
नार्यःnāryaḥи жёны»
इत्य्ityтак —
अत्रatraздесь
केषांचित्keṣāṁcitу некоторых.
एतेeteОни
चcaже
निर्ममाnirmamāбез «моё»
ज्ञेयाःjñeyāḥда будут познаны.
किंkiṁБолее
चcaтого,
तेष्व्teṣvсреди тех
एतेषुeteṣuи этих
भगवत्bhagavatБхагавану
प्रियेषुpriyeṣuдорогих
सामान्यsāmānyaобщие
शान्तौśāntauи шанты —
तटस्थाख्यौtaṭasthākhyauпобочными именуемые.
अनयोःanayoḥУ них двоих
प्रीतिश्prītiśлюбовь
चcaже
तटस्थाख्याtaṭasthākhyāпобочною именуется.
ताभ्याम्tābhyāmИх двоих
अन्येanyeиные —
परिकराःparikarāḥокружение.
तेषांteṣāṁУ них
प्रीतिश्prītiśлюбовь
चcaже,
ममतmamata«моё»-чувства
प्राचुर्यान्prācuryānобилием,
ममताख्याmamatākhyā«мамата» именуется.
तेषुteṣuСреди них
चcaже
पाल्यpālyaхранимые
भृत्यौbhṛtyauи слуги —
अनुगतौanugatauпоследователи.
तयोर्tayorУ них двоих
भक्तिश्bhaktiśбхакти
चcaже
सम्भ्रमsambhramaблагоговейною
प्रीत्य्prītyлюбовью
आख्याākhyāименуется.
लाल्यादयस्lālyādayasЛелеемые и прочие
तुtuже —
बान्धवाःbāndhavāḥродня.
तेषांteṣāṁУ них
प्रीतिश्prītiśлюбовь
चcaже
बान्धवताख्याbāndhavatākhyā«роднёй» именуемою
ज्ञेयाjñeyāда будет познана.
तैर्tairТеми
एतैःetaiḥэтими
प्रीतिprītiлюбви
भेदैःbhedaiḥразличиями
प्रियpriyaдорогих
भेदान्bhedānразличиям
प्रतिpratiк
स्वस्यsvasyaсвоей
भजनीयताbhajanīyatāпочитаемости
भेदाbhedāразличия
उक्ताःuktāḥсказаны:
येषाम्yeṣām«у которых
अहंahaṁя
प्रियpriyaдорогой,
आत्माātmāдуша,
सुतश्sutaśсын
चcaже,
सखाsakhāтоварищ,
गुरुःguruḥстарший,
सुहृदोsuhṛdoблагодетель,
दैवम्daivamбожество
इष्टम्iṣṭamжеланное»
इतिitiтак.
प्रियःpriyaḥ«Дорогой» —
कान्तःkāntaḥвозлюбленный.
आत्माātmā«Душа» —
परमात्माparamātmāПараматма.
सुतःsutaḥ«Сын» —
पुत्रputraсына,
भ्रातृजादिbhrātṛjādiплемянника и прочих
रूपःrūpaḥоблик имеющий,
अनुजanujaмладшего брата
रूपश्rūpaśоблик имеющий
चcaже.
सखाsakhā«Товарищ» —
प्रणयpraṇayaлюбовью
पूर्वकःpūrvakaḥпредваряемо
सहsahaвместе
खेलतिkhelatiиграет
यःyaḥкоторый.
गुरुःguruḥ«Старший» —
पित्रादिpitrādiотца и прочих
रूपःrūpaḥоблик имеющий.
सुहृदोsuhṛdo«Благодетели»
द्विविधाःdvividhāḥдвояки:
सम्बन्धिनोsambandhinoродственники
निरुपाधिnirupādhiи безусловно
हितhitaблаго
कारिणश्kāriṇaśтворящие
चcaже.
तत्रtatraТам
पूर्वेषांpūrveṣāṁпервых
प्रियत्वादौpriyatvādauв дорогость и прочее
प्रवेशाद्praveśādвхождением
उत्तरेuttareпоследние
गृह्यन्तेgṛhyanteберутся.
दैवम्daivam«Божество
इष्टम्iṣṭamжеланное» —
आश्रयणीयःāśrayaṇīyaḥприбежищем принимаемый,
सेव्यश्sevyaśпочитаемый
चेत्य्cetyже — таков
अर्थःarthaḥсмысл.
एतान्etānЭтих
भावांश्bhāvāṁśчувств
चcaже
विनाvināбез —
सामान्यsāmānyaобщей
प्रीतिprītiлюбви
विषयviṣayaпредмет —
इतिitiтаков
भावःbhāvaḥсмысл.
अथathaТеперь
पूर्वोक्ताpūrvoktāпрежде сказанные
रत्य्ratyрати
आदिādiи прочие
भावाbhāvāчувства
उदाह्रियन्तेudāhriyanteприводятся.
तत्रtatraТам
रतिम्ratimо рати
आहāhaговорит:
तत्रान्वहंtatrānvahaṁ«там изо дня в день
कृष्णkṛṣṇaКришны
कथाःkathāḥсказания
प्रगायताम्pragāyatāmвоспевающих
अनुग्रहेणाशृणवंanugraheṇāśṛṇavaṁмилостью слушал я
मनोहराःmanoharāḥум похищающие;
ताःtāḥих
श्रद्धयाśraddhayāс верою
मेऽनुपदंme'nupadaṁу меня, шаг за шагом
विशृण्वतःviśṛṇvataḥвнимающего,
प्रियश्रवस्य्priyaśravasyк тому, чьё слушание дорого,
अङ्गaṅgaмилый,
ममाभवद्mamābhavadу меня возник
रुचिःruciḥвкус.
तस्मिंस्tasmiṁsК нему
तदाtadāтогда,
लब्धlabdhaобретшего
रुचेर्rucerвкус,
महाmahāо великий
मतेmateразумом,
प्रियश्रवस्य्priyaśravasyк тому, чьё слушание дорого,
अस्खलिताaskhalitāнеколебимая
मतिर्matirмысль
ममmamaмоя,
ययाहम्yayāhamкоторою я
एतत्etatэто
सद्sadсущее
असत्asatи не-сущее
स्वsvaсвоею
माययाmāyayāмайею
पश्येpaśyeвижу
मयिmayiво мне,
ब्रह्मणिbrahmaṇiв Брахмане
कल्पितंkalpitaṁизмышлённое,
परेpareв высшем».
मयिmayi«Во мне» —
शुद्धśuddhaв чистой
जीवेjīveдживе
व्यष्टिvyaṣṭiединичный
रूपंrūpaṁоблик имеющее,
परेpareв высшем
ब्रह्मणिbrahmaṇiБрахмане
चcaже
समष्टिsamaṣṭiсовокупный
रूपम्rūpamоблик имеющее
अध्यारोपितम्adhyāropitamналоженное.
Литературный перевод

Так у шри главных цариц — чувство возлюбленного, смешанное со служением; у шримат богинь Враджа — смешанное с сакхьею; и так далее. А любовь без того или иного чувства и самосознания — общая; она бывает у тех, кто к такому не пригоден. Как в путешествии в Митхилу: «Анарты, жители пустынь, куру, джангалы, канки, матсьи, панчалы, кунти, мадху, кекайи, кошалы, арны и иные мужи и жёны пили глазами лотос его лица со щедрою улыбкою и нежным взглядом, о царь» — так здесь у некоторых. Их надо разуметь как не имеющих чувства «моё».\n\nБолее того: среди этих дорогих Бхагавану общие и шанты зовутся побочными, и любовь их зовётся побочною. Иные, кроме этих двух, — его окружение; их любовь, по обилию чувства «моё», зовётся «мамата». Среди них хранимые и слуги — последователи; их преданность зовётся благоговейною любовью. А лелеемые и прочие — родня; их любовь надо разуметь как «роднёй» именуемую.\n\nЭтими различиями любви сказаны и различия его собственной почитаемости для различных дорогих ему: «у которых я и дорогой, и душа, и сын, и товарищ, и старший, и благодетель, и желанное божество». «Дорогой» — возлюбленный. «Душа» — Параматма. «Сын» — в облике сына, племянника и прочих, а также младшего брата. «Товарищ» — тот, кто играет вместе, и прежде того — любит. «Старший» — в облике отца и прочих. «Благодетели» двояки: родственники и те, кто творит благо безусловно; первые входят в дорогость и прочее, поэтому берутся вторые. «Желанное божество» — принимаемый прибежищем и почитаемый; таков смысл. А без этих чувств — предмет общей любви; таков смысл.\n\nТеперь приводятся прежде названные чувства — рати и прочие. О рати он говорит: «Там изо дня в день я милостью тех, кто воспевал сказания о Кришне, слушал их, похищающие ум; и у меня, с верою внимавшего им шаг за шагом, возник вкус к тому, чьё слушание дорого, о милый. Тогда у меня, обретшего вкус, мысль о нём, чьё слушание дорого, стала неколебимой, о великий разумом, — та, которою я вижу это сущее и не-сущее, измышлённое своею майею во мне и в высшем Брахмане». «Во мне» — в чистой дживе, в единичном облике, а в высшем Брахмане — в совокупном, наложенное.

Версия

e2820662c877 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 16:24:47 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами