सा तु कीदृङ्महिमापि? यस्याः स्वविषयककृपावीक्षणे उत अपि । अन्यसुराणां तत्पार्षदादीनाम् अपि प्रयासस् तादृशमहिमापि । वयं चेति चशब्दः काकुसूचकस्यापिशब्दस्य समानार्थः । ततो यथा श्रीर् यथा च वृन्दा तद्वद् वयम् अपि मुग्धाः सत्यः तस्य तव पादरजः प्रपन्नाः अपि तु नैवेत्य् अर्थः । प्राक्तनं वाक्यं निगमयन्ति—तन् नः इति । वृजिनार्दन इति कर्मण्य् अन् एव । हे सर्वदुःखनिवारक! तत् तस्मात् नोऽस्मान् प्रति प्रसीद इमां दुर्दृष्टिं त्यजेत्य् अर्थः । ननु यूयम् अपि गृहादित्यागेनात्रागत्य तद्वद् एव मत्पादरजः प्रपन्नाः? तत्राहुः—न तेऽङ्घ्रिमूलम् इति । तद्वद् वसतीर् विसृज्य त्वदुपासनाशाः सत्यस् तवाङ्घ्रिमूलं न प्राप्ताः, अपि तु कौतुकेनैव ज्योत्स्नायां वृन्दावनदर्शनार्थम् आगता इत्य् अर्थः । अतस् त्वदीयतादृशनिरीक्षणजाततीव्रकामेन तप्तात्मानो यास् तासाम् एव दास्यं देहि न तु मादृशीनाम् । अत्र षष्ठी चात्यन्तदानाभावे सम्प्रदानत्वं न भवतीति विवक्षया । अतस् तद् अपि दानं गोकुलेऽस्मिन् नातिस्थिरीभविष्यतीति भावः । पुरुषभूषण इति सम्बोधनं च श्लिष्टम् । पुरुषान् गोकुलगतान् सखिजनान् एव भूषयति न त्व् अद्यापि गोकुलरमणीं काञ्चिद् अपि । अतस् तादृशतप्तात्मानोऽपि नायिकाः कल्पनामात्रमय्य इति भावः । अत्र भावान्तरेणागतिसूचनात् दृष्टं वनं कुसुमितम् इत्य् अनेन तद्भावोद्दीपनम् अपि नादृतम् । अथ श्रवणाद् इत्यादौ, दर्शनान् मयि भावः इत्य् अनेन यन्निजसौन्दर्यबलं दर्शितं तत्राहुः वीक्ष्य इति । अत्राप्य् अन्त्यश् चशब्दः काक्वा, पूर्वस् तु तत्तदुक्तसमुच्चये । एतद् अपि एतच् चापि विलोक्य दास्यो भवाम, अपि तु न सर्वथैव इत्य् अर्थः । ननु यद्य् एवं दृढव्रता भवत तर्हि कथम् इहैव सर्वां रात्रिं न तिष्ठथेत्य् आशङ्क्य पुनः सशङ्कम् आहुः का स्त्र्य् अङ्ग ते इति । यद्यप्य् एव तथापि अङ्ग हे कलपदायतवेणुगीत, हे सम्मोहित सम्मोहनाख्यकामबाणमोहित, त्रिलोक्याम् एषा का स्त्री या ते त्वत्तः सकाशात् आर्यचरितात् सदाचाराद् धेतोर् अपि न चलेत् । अस्त्व् अस्माकं परमसाधुमर्यादाव्रतानां दूरतो वार्ता । तद् एवं ततश् चलने हेतुं सम्बोधनद्वयेन गुणगतं भावगतं च तदीयं दोषम् उक्त्वा रूपगतं चाहुः—त्रैलोक्यैति । तथा आर्यचरिताद् एव हेतोर् इदं च रूपं विलोक्य का न चलेत्, यत् यस्मात् गोद्विज इति । सुन्दरीणां सुन्दरपरपुरुषनिकटस्थितिर् हि बाढं लोकविगानाय स्याद् इति । रजन्य् एषा इत्यादौ इह वीरस्य मम सन्निधौ स्थेयम् इत्य् अत्र बलात्कारम् अप्य् आशङ्क्य सस्तुतिकम् इव प्रार्थयन्ते—व्यक्तं भवान् इति । यस्माद् ईदृशो जातस् तस्मात् हे आर्तबन्धो धर्मच्युतिभयतोऽपि व्रजजनांस् त्रायमाण, किङ्करीणां गृहदासीनाम् अपि भवद्दर्शनजातकाम् अतप्तेष्व् अपि स्तनेषु करपङ्कजं नो निधेहि नार्पय । अस्तु तावत् स्तनानां वार्ता तासां शिरःसु च मा निधेहि । तद् एवं सति मादृशीनां तु सत्कुलजातानां परमसतीनां तत्तद्वार्तां मनसापि न निधेहीति भावः ।
sā tu kīdṛṅ-mahimāpi? yasyāḥ sva-viṣayaka-kṛpā-vīkṣaṇe uta api | anya-surāṇāṁ tat-pārṣadādīnām api prayāsas tādṛśa-mahimāpi | vayaṁ ceti ca-śabdaḥ kāku-sūcakasyāpi-śabdasya samānārthaḥ | tato yathā śrīr yathā ca vṛndā tadvad vayam api mugdhāḥ satyaḥ tasya tava pāda-rajaḥ prapannāḥ api tu naivety arthaḥ | prāktanaṁ vākyaṁ nigamayanti—tan naḥ iti | vṛjinārdana iti karmaṇy an eva | he sarva-duḥkha-nivāraka! tat tasmāt no'smān prati prasīda imāṁ durdṛṣṭiṁ tyajety arthaḥ | nanu yūyam api gṛhādi-tyāgenātrāgatya tadvad eva mat-pāda-rajaḥ prapannāḥ? tatrāhuḥ—na te'ṅghri-mūlam iti | tadvad vasatīr visṛjya tvad-upāsanāśāḥ satyas tavāṅghri-mūlaṁ na prāptāḥ, api tu kautukenaiva jyotsnāyāṁ vṛndāvana-darśanārtham āgatā ity arthaḥ | atas tvadīya-tādṛśa-nirīkṣaṇa-jāta-tīvra-kāmena taptātmāno yās tāsām eva dāsyaṁ dehi na tu mādṛśīnām | atra ṣaṣṭhī cātyanta-dānābhāve sampradānatvaṁ na bhavatīti vivakṣayā | atas tad api dānaṁ gokule'smin nātisthirībhaviṣyatīti bhāvaḥ | puruṣa-bhūṣaṇa iti sambodhanaṁ ca śliṣṭam | puruṣān gokula-gatān sakhi-janān eva bhūṣayati na tv adyāpi gokula-ramaṇīṁ kāñcid api | atas tādṛśa-taptātmāno'pi nāyikāḥ kalpanā-mātra-mayya iti bhāvaḥ | atra bhāvāntareṇāgati-sūcanāt dṛṣṭaṁ vanaṁ kusumitam ity anena tad-bhāvoddīpanam api nādṛtam | atha śravaṇād ity-ādau, darśanān mayi bhāvaḥ ity anena yan-nija-saundarya-balaṁ darśitaṁ tatrāhuḥ vīkṣya iti | atrāpy antyaś ca-śabdaḥ kākvā, pūrvas tu tat-tad-ukta-samuccaye | etad api etac cāpi vilokya dāsyo bhavāma, api tu na sarvathaiva ity arthaḥ | nanu yady evaṁ dṛḍha-vratā bhavata tarhi katham ihaiva sarvāṁ rātriṁ na tiṣṭhathety āśaṅkya punaḥ sa-śaṅkam āhuḥ kā stry aṅga te iti | yadyapy eva tathāpi aṅga he kala-padāyata-veṇu-gīta, he sammohita sammohanākhya-kāma-bāṇa-mohita, trilokyām eṣā kā strī yā te tvattaḥ sakāśāt ārya-caritāt sad-ācārād dhetor api na calet | astv asmākaṁ parama-sādhu-maryādā-vratānāṁ dūrato vārtā | tad evaṁ tataś calane hetuṁ sambodhana-dvayena guṇa-gataṁ bhāva-gataṁ ca tadīyaṁ doṣam uktvā rūpa-gataṁ cāhuḥ—trailokya-iti | tathā ārya-caritād eva hetor idaṁ ca rūpaṁ vilokya kā na calet, yat yasmāt go-dvija iti | sundarīṇāṁ sundara-para-puruṣa-nikaṭa-sthitir hi bāḍhaṁ loka-vigānāya syād iti | rajany eṣā ity-ādau iha vīrasya mama sannidhau stheyam ity atra balātkāram apy āśaṅkya sa-stutikam iva prārthayante—vyaktaṁ bhavān iti | yasmād īdṛśo jātas tasmāt he ārta-bandho dharma-cyuti-bhayato'pi vraja-janāṁs trāyamāṇa, kiṅkarīṇāṁ gṛha-dāsīnām api bhavad-darśana-jātakām atapteṣv api staneṣu kara-paṅkajaṁ no nidhehi nārpaya | astu tāvat stanānāṁ vārtā tāsāṁ śiraḥsu ca mā nidhehi | tad evaṁ sati mādṛśīnāṁ tu sat-kula-jātānāṁ parama-satīnāṁ tat-tad-vārtāṁ manasāpi na nidhehīti bhāvaḥ |
А какого она величия? Той, при чьём милостивом взгляде на себя даже иные боги, его советники и прочие прилагают усилия, — такого она величия. Слово «же» в «и мы» имеет тот же смысл, что «апи», указывающее на надрыв. Оттого: разве и мы, простодушные, подобно Шри и Вринде, предались той пыли твоих стоп? Никак.\n\nПрежнее речение они заключают: «то нам». «Вриджинардана» — с суффиксом при дополнении: о отвращающий всякое страдание! «Потому» — будь к нам милостив, оставь этот дурной взгляд. Но разве и вы, оставив дом и прочее и придя сюда, не предались так же пыли моих стоп? На это говорят: «не подножия твоих стоп». То есть: подобно им, оставив жилища, с надеждою служить тебе, мы вовсе не достигли подножия твоих стоп, — мы пришли из любопытства, при лунном свете, посмотреть Вриндаван. Значит, дай служение именно тем, чья душа палима острым желанием, рождённым от такого твоего взгляда, а не таким, как мы. Шестой падеж здесь — чтобы высказать: где нет совершенного дарения, там нет и дательного; значит, и то даяние в этой Гокуле не будет слишком прочным.\n\nИ обращение «украшение мужей» двусмысленно: ты украшаешь мужей Гокулы, товарищей своих, а доныне — ни одной красавицы Гокулы; значит, и те героини, чья душа якобы палима, — одно воображение. И здесь, раз указано, что пришли они с иным чувством, не принято и возжигание того чувства словами «увиден цветущий лес». Далее, на силу собственной красоты, показанную в «от слушания» и далее словами «от видения рождается чувство ко мне», они отвечают: «увидев». И здесь последнее «же» — с надрывом, а прежнее соединяет то и другое сказанное: «И это увидев, и это — станем служанками?» Никак.\n\nНо если вы столь твёрдого обета, отчего же не стоите здесь всю ночь? Усомнившись так, они вновь говорят с опасением: «какая женщина, о!, твоих». Хотя и так, однако: «анга» — о ты, чья флейта поёт протяжно нежными ладами! О обольщённый — обольщённый стрелою Камы, зовущейся саммоханою! Какая же женщина в трёх мирах, будучи вблизи тебя, не отступила бы даже от благородного поведения, от благого обычая? Что уж говорить издали о нас, давших обет высшего благого устава. Итак, двумя обращениями они, сказав о его изъяне со стороны качества и со стороны чувства, говорят и со стороны облика: «трёх миров». И так же: именно по причине благородного поведения — какая, увидев этот облик, не отступила бы, ибо «коров, дваждырождённых» и далее. Ведь стоять красавицам вблизи прекрасного чужого мужа — это сильно навлекло бы осуждение мира.\n\nА на сказанное в «эта ночь» и далее — «здесь, вблизи меня, витязя, надлежит быть» — предположив даже принуждение, они просят как бы со славословием: «явно, ты». Раз ты таков, — о родич страждущих, спасающий людей Враджа даже от страха отпасть от долга! — не клади своей лотосной руки на грудь даже служанкам, домашним рабыням, в которых родилось это от твоего вида и которые не палимы; да что там грудь — не клади её и им на голову. А если так, то о таких, как мы, рождённых в благом роду и высше верных, и помыслить подобного не клади себе на ум.
e4280a3cc3d0 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 16:24:47 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Отказ построен так, что каждое «нет» показывает «да»: они говорят, что пришли из любопытства посмотреть лес, и тут же просят не трогать даже служанок.\n\nИ укор оборачивается похвалой: перед ним не устоит никакая женщина в трёх мирах — а значит, устоять здесь нельзя и им.