Шат-сандарбха
Сандарбха шестая. Прити: любовь как цель6.370Джива Госвами
1356 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 6.370
॥
Деванагари

तद् एवम् आलम्बनादिस्थाय्यन्तर्भावसंवलनं चमत्कारावहतया उज्ज्वलाख्यो रसः स्यात् । तस्य च भेदद्वयं—विप्रलम्भः, सम्भोगश् चेति । तत्र विप्रलम्भो विप्रकर्षेण लम्भः प्राप्तिर् यस्य स तथा । यथोक्तम्— यूनोर् अयुक्तयोर् भावो युक्तयोर् वा तयोर् मिथः । अभीष्टालिङ्गनादीनाम् अनवाप्तौ प्रकृष्यते । स विप्रलम्भो विज्ञेयः सम्भोगोन्नतिकारकः ॥ इति । तद् उन्नतिकारकत्वम् अन्यत्र चोक्तम्— न विना विप्रलम्भेन सम्भोगः पुष्टिम् अश्नुते । काषायिते हि वस्त्रादौ भूयान् रागोऽभिवर्धते ॥ यद् उक्तं स्वयं कृष्णेन—नाहं तु सख्यो भजतोऽपि जन्तून् इत्यादि । अन्यत्र च— यत् त्व् अहं भवतीनां वै दूरे वर्ते प्रियो दृशाम् । मनसः सन्निकर्षार्थं मदनुध्यानकाम्यया ॥ यथा दूरचरे प्रेष्ठे मन आविश्य वर्तते । स्त्रीणां च न तथा चेतः सन्निकृष्टेऽक्षिगोचरे ॥ इति । तस्य विप्रलम्भस्य चत्वारो भेदाः—पूर्वरागो, मानः, प्रेमवैचित्त्यं, प्रवासश् चेति । अथ सम्भोगश् च यूनोः सङ्गतयोः सम्बद्धतया भोगो यत्र स भाव उच्यते । यथोक्तम्— दर्शनालिङ्गनादीनां आनुकूल्यान् निषेवया । यूनोर् उल्लासम् आरोहन् भावः सम्भोग उच्यते ॥ इति । स च पूर्वरागानन्तरज इत्यादिसंज्ञया चतुर्विधः । तत्र पूर्वरागः— रतिर् या सङ्गमात् पूर्वं दर्शनश्रवणादिजा । तयोर् उन्मीलति प्राज्ञैः पूर्वरागः स उच्यते ॥ स च पट्टमहिषीषु श्रीरुक्मिण्या यथा— सोपश्रुत्य मुकुन्दस्य रूपवीर्यगुणश्रियः । गृहागतैर् गीयमानास् तं मेने सदृशं पतिम् ॥ इत्यादि । स्पष्टम् ॥

Транслитерация (IAST)

tad evam ālambanādi-sthāyy-antar-bhāva-saṁvalanaṁ camatkārāvahatayā ujjvalākhyo rasaḥ syāt | tasya ca bheda-dvayaṁ—vipralambhaḥ, sambhogaś ceti | tatra vipralambho viprakarṣeṇa lambhaḥ prāptir yasya sa tathā | yathoktam— yūnor ayuktayor bhāvo yuktayor vā tayor mithaḥ | abhīṣṭāliṅganādīnām anavāptau prakṛṣyate | sa vipralambho vijñeyaḥ sambhogonnati-kārakaḥ || iti | tad unnati-kārakatvam anyatra coktam— na vinā vipralambhena sambhogaḥ puṣṭim aśnute | kāṣāyite hi vastrādau bhūyān rāgo'bhivardhate || yad uktaṁ svayaṁ kṛṣṇena—nāhaṁ tu sakhyo bhajato'pi jantūn ity-ādi | anyatra ca— yat tv ahaṁ bhavatīnāṁ vai dūre varte priyo dṛśām | manasaḥ sannikarṣārthaṁ mad-anudhyāna-kāmyayā || yathā dūra-care preṣṭhe mana āviśya vartate | strīṇāṁ ca na tathā cetaḥ sannikṛṣṭe'kṣi-gocare || iti | tasya vipralambhasya catvāro bhedāḥ—pūrva-rāgo, mānaḥ, prema-vaicittyaṁ, pravāsaś ceti | atha sambhogaś ca yūnoḥ saṅgatayoḥ sambaddhatayā bhogo yatra sa bhāva ucyate | yathoktam— darśanāliṅganādīnāṁ ānukūlyān niṣevayā | yūnor ullāsam ārohan bhāvaḥ sambhoga ucyate || iti | sa ca pūrva-rāgānantara-ja ity-ādi-saṁjñayā caturvidhaḥ | tatra pūrva-rāgaḥ— ratir yā saṅgamāt pūrvaṁ darśana-śravaṇādi-jā | tayor unmīlati prājñaiḥ pūrva-rāgaḥ sa ucyate || sa ca paṭṭa-mahiṣīṣu śrī-rukmiṇyā yathā— sopaśrutya mukundasya rūpa-vīrya-guṇa-śriyaḥ | gṛhāgatair gīyamānās taṁ mene sadṛśaṁ patim || ity-ādi | spaṣṭam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तद्tadТо
एवम्evamтак:
आलम्बनादिālambanādiопоры и прочего
स्थाय्य्sthāyyс постоянным
अन्तर्antarвнутрь
भावbhāvaчувством
संवलनंsaṁvalanaṁсплетение,
चमत्कारावहतयाcamatkārāvahatayāизумление приносящим будучи,
उज्ज्वलाख्योujjvalākhyo«уджджвала» именуемая
रसःrasaḥраса
स्यात्syātда будет.
तस्यtasyaУ неё
चcaже
भेदbhedaразличий
द्वयंdvayaṁдвойка:
विप्रलम्भःvipralambhaḥвипраламбха
सम्भोगश्sambhogaśи самбхога
चेतिcetiже, так.
तत्रtatraИз них
विप्रलम्भोvipralambhoвипраламбха —
विप्रकर्षेणviprakarṣeṇaотдалением
लम्भःlambhaḥполучение,
प्राप्तिर्prāptirобретение
यस्यyasyaу которой,
सsaона
तथाtathāтакова.
यथोक्तम्yathoktamКак сказано:
यूनोर्yūnor«юных двоих,
अयुक्तयोर्ayuktayorне соединённых,
भावोbhāvoчувство
युक्तयोर्yuktayorили соединённых
वाvāже,
तयोर्tayorу них
मिथःmithaḥвзаимное,
अभीष्टालिङ्गनादीनाम्abhīṣṭāliṅganādīnāmжеланных объятий и прочего
अनवाप्तौanavāptauпри недостижении
प्रकृष्यतेprakṛṣyateвозрастает.
सsaОна
विप्रलम्भोvipralambhoвипраламбхою
विज्ञेयःvijñeyaḥда будет знаема,
सम्भोगोन्नतिsambhogonnatiсамбхоги возрастание
कारकःkārakaḥтворящая».
इतिitiТак.
तद्tadЕё
उन्नतिunnatiвозрастание
कारकत्वम्kārakatvamтворение
अन्यत्रanyatraв другом месте
चोक्तम्coktamже сказано:
नna«не
विनाvināбез
विप्रलम्भेनvipralambhenaвипраламбхи
सम्भोगःsambhogaḥсамбхога
पुष्टिम्puṣṭimполноты
अश्नुतेaśnuteдостигает:
काषायितेkāṣāyiteв окрашенной
हिhiведь
वस्त्रादौvastrādauткани и прочем
भूयान्bhūyānобильнее
रागोऽभिवर्धतेrāgo'bhivardhateцвет возрастает».
यद्yadЧто
उक्तंuktaṁсказано
स्वयंsvayaṁсамим
कृष्णेनkṛṣṇenaКришною:
नाहंnāhaṁ«не я
तुtuже,
सख्योsakhyoо подруги,
भजतोऽपिbhajato'piпочитающим даже
जन्तून्jantūnсуществам»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее.
अन्यत्रanyatraВ другом месте
चcaже:
यत्yat«что
त्व्tvже
अहंahaṁя,
भवतीनांbhavatīnāṁваших
वैvaiведь
दूरेdūreвдали
वर्तेvarteпребываю,
प्रियोpriyoдорогой
दृशाम्dṛśāmочам, —
मनसःmanasaḥума
सन्निकर्षार्थंsannikarṣārthaṁради сближения,
मद्madобо мне
अनुध्यानanudhyānaразмышления
काम्ययाkāmyayāжеланием.
यथाyathāКак
दूरdūraвдали
चरेcareпребывающем
प्रेष्ठेpreṣṭheпри дражайшем
मनmanaум
आविश्यāviśyaвойдя
वर्ततेvartateпребывает
स्त्रीणांstrīṇāṁу женщин,
चcaже
नnaне
तथाtathāтак
चेतःcetaḥсознание
सन्निकृष्टेऽक्षिsannikṛṣṭe'kṣiпри близком, очам
गोचरेgocareдоступном».
इतिitiТак.
तस्यtasyaУ этой
विप्रलम्भस्यvipralambhasyaвипраламбхи
चत्वारोcatvāroчетыре
भेदाःbhedāḥразличия:
पूर्वpūrvaпурва-
रागोrāgoрага,
मानःmānaḥмана,
प्रेमpremaпрема-
वैचित्त्यंvaicittyaṁвайчиттья
प्रवासश्pravāsaśи праваса
चेतिcetiже, так.
अथathaТеперь
सम्भोगश्sambhogaśсамбхога
चcaже:
यूनोःyūnoḥу двоих юных,
सङ्गतयोःsaṅgatayoḥсошедшихся,
सम्बद्धतयाsambaddhatayāсвязанностью
भोगोbhogoвкушение
यत्रyatraгде, —
सsaто
भावbhāvaчувство
उच्यतेucyateтак зовётся.
यथोक्तम्yathoktamКак сказано:
दर्शनालिङ्गनादीनांdarśanāliṅganādīnāṁ«видения, объятий и прочего
आनुकूल्यान्ānukūlyānпо благосклонности,
निषेवयाniṣevayāвкушением
यूनोर्yūnorу двоих юных
उल्लासम्ullāsamк ликованию
आरोहन्ārohanвосходящее
भावःbhāvaḥчувство
सम्भोगsambhogaсамбхогою
उच्यतेucyateзовётся».
इतिitiТак.
सsaОна
चcaже
पूर्वpūrva«пурва-
रागानन्तरrāgānantaraраги вослед
जjaрождённая»
इत्य्ityтак
आदिādiи прочими
संज्ञयाsaṁjñayāназваниями
चतुर्विधःcaturvidhaḥчетверояка.
तत्रtatraИз них
पूर्वpūrvaпурва-
रागःrāgaḥрага:
रतिर्ratir«влечение,
याyāкоторое
सङ्गमात्saṅgamātвстречи
पूर्वंpūrvaṁпрежде,
दर्शनdarśanaвидением,
श्रवणादिśravaṇādiслушанием и прочим
जाjāрождённое,
तयोर्tayorу них двоих
उन्मीलतिunmīlatiраскрывается, —
प्राज्ञैःprājñaiḥмудрыми
पूर्वpūrvaпурва-
रागःrāgaḥрагою
सsaоно
उच्यतेucyateзовётся».
सsaОна
चcaже
पट्टpaṭṭaу коронованных
महिषीषुmahiṣīṣuцариц,
श्रीśrīу шри
रुक्मिण्याrukmiṇyāРукмини,
यथाyathāтакова:
सोपश्रुत्यsopaśrutya«она, услышав
मुकुन्दस्यmukundasyaМукунды
रूपrūpaоблик,
वीर्यvīryaдоблесть,
गुणguṇaкачества,
श्रियःśriyaḥкрасоту,
गृहागतैर्gṛhāgatairв дом пришедшими
गीयमानास्gīyamānāsвоспеваемые,
तंtaṁего
मेनेmeneсочла
सदृशंsadṛśaṁподобающим
पतिम्patimмужем»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее.
स्पष्टम्spaṣṭamЯсно.
Литературный перевод

Итак, сплетение опоры и прочего с постоянным внутренним чувством, поскольку приносит изумление, и есть раса, именуемая уджджвалою. Различий у неё два: випраламбха и самбхога. Випраламбха — та, чьё обретение происходит через отдаление. Как сказано: «Чувство двоих юных, не соединённых или и соединённых, взаимное, возрастает при недостижении желанных объятий и прочего; её надлежит знать как випраламбху, творящую возрастание самбхоги».\n\nА что она творит возрастание, сказано и в другом месте: «без випраламбхи самбхога не достигает полноты — ведь в окрашенной ткани и прочем цвет разгорается обильнее». То же сказано и самим Кришною: «не я, о подруги, существам, даже почитающим меня» и далее. И в другом месте: «а что я, дорогой вашим очам, пребываю вдали от вас, — то ради сближения ума, из желания, чтобы вы размышляли обо мне. Ибо ум женщин, когда дражайший вдали, входит в него и пребывает в нём, а когда он близок и доступен очам, сознание так не поступает». У этой випраламбхи четыре вида: пурва-рага, мана, према-вайчиттья и праваса.\n\nТеперь самбхога: чувство, в котором вкушение происходит от связанности двоих юных, сошедшихся вместе. Как сказано: «чувство, восходящее у двоих юных к ликованию от благосклонного вкушения видения, объятий и прочего, зовётся самбхогою». И она четверояка — по названиям «рождённая вслед за пурва-рагою» и прочим. Из видов випраламбхи пурва-рага такова: «влечение, которое прежде встречи рождается у них двоих от видения, слушания и прочего и раскрывается, — мудрые зовут пурва-рагою». У коронованных цариц, у Шри Рукмини, она такова: «услышав об облике, доблести, качествах и красоте Мукунды, воспеваемых приходившими в дом, она сочла его подобающим мужем» и далее. Ясно.

Версия

06aeffc7366d · опубликовано 21 сент. 2026 г., 16:24:47 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами