अथ तत्प्रीतिमयो वीररसः । तत्र वीररसश् चतुर्धा धर्मदयादानयुद्धात्मकत्वेनोत्साहस्य स्थायिनश् चातुर्विध्यात् । तत्र धर्मवीररसः । तत्रालम्बनो धर्मचिकीर्षातिशयलक्षणस्य धर्मोत्साहस्य विषयाभावात् प्रीतिमयत्वेनैव लब्धो विषयः श्रीकृष्णः । तदाधारस् तद्भक्तश् च । उद्दीपनाः सच्छास्त्रश्रवणादयः । अनुभावा विनयश्रद्धादयः । व्यभिचारिणो मतिस्मृत्यादयः । स्थायी तत्प्रीतिमयो धर्मोत्साहः । तदुदाहरणं च— क्रतुराजेन गोविन्द राजसूयेन पावनीः । यक्ष्ये विभूतीर् भवतस् तत् सम्पादय नः प्रभो ॥ इत्यादिकम् । अथ तन्मयो दयावीररसः । अत्रालम्बनस् तत्प्रीतिजातया तदीयतावगतसर्वभूतविषयकदययात्मव्ययेनापि सन्तर्प्यमाणदीनवेषाच् छन्ननिजरूपः श्रीकृष्णः । तादृशदयाधारो भक्तः । पित्रादीनां तादृशी दया तु वत्सलादिकम् एव पुष्णाति करुणं वा । उद्दीपनास् तदार्तिव्यञ्जनादयः । अनुभावा आश्वासनोक्त्यादयः । व्यभिचारिणः औत्सुख्यमतिहर्षादयः । स्थायी तत्प्रीतिमयो दयोत्साहः । उदाहरणं च— कृच्छ्रप्राप्तकुटुम्बस्य क्षुत्तृड्भ्यां जातवेपथोः । अतिथिर् ब्राह्मणः काले भोक्तुकामस्य चागमत् ॥ तस्मै संव्यभजत् सोऽन्नम् आदृत्य श्रद्धयान्वितः । हरिं सर्वत्र सम्पश्यन् इत्य् आरभ्य, एवं (इति) प्रभाष्य पानीयं म्रियमाणः पिपासया । पुल्कसायाददाद् धीरो निसर्गकरुणो नृपः ॥ तस्य त्रिभुवनाधीशाः फलदाः फलम् इच्छताम् । आत्मानं दर्शयां चक्रुर् माया विष्णुविनिर्मिताः ॥ इत्य् अन्तम् । स्पष्टम् ।
atha tat-prīti-mayo vīra-rasaḥ | tatra vīra-rasaś caturdhā dharma-dayā-dāna-yuddhātmakatvenotsāhasya sthāyinaś cāturvidhyāt | tatra dharma-vīra-rasaḥ | tatrālambano dharma-cikīrṣātiśaya-lakṣaṇasya dharmotsāhasya viṣayābhāvāt prītimayatvenaiva labdho viṣayaḥ śrī-kṛṣṇaḥ | tad-ādhāras tad-bhaktaś ca | uddīpanāḥ sac-chāstra-śravaṇādayaḥ | anubhāvā vinaya-śraddhādayaḥ | vyabhicāriṇo mati-smṛty-ādayaḥ | sthāyī tat-prītimayo dharmotsāhaḥ | tad-udāharaṇaṁ ca— kratu-rājena govinda rājasūyena pāvanīḥ | yakṣye vibhūtīr bhavatas tat sampādaya naḥ prabho || ity-ādikam | atha tan-mayo dayā-vīra-rasaḥ | atrālambanas tat-prīti-jātayā tadīyatāvagata-sarva-bhūta-viṣayaka-dayayātma-vyayenāpi santarpyamāṇa-dīna-veṣāc channa-nija-rūpaḥ śrī-kṛṣṇaḥ | tādṛśa-dayādhāro bhaktaḥ | pitrādīnāṁ tādṛśī dayā tu vatsalādikam eva puṣṇāti karuṇaṁ vā | uddīpanās tad-ārti-vyañjanādayaḥ | anubhāvā āśvāsanokty-ādayaḥ | vyabhicāriṇaḥ autsukhya-mati-harṣādayaḥ | sthāyī tat-prīti-mayo dayotsāhaḥ | udāharaṇaṁ ca— kṛcchra-prāpta-kuṭumbasya kṣut-tṛḍbhyāṁ jāta-vepathoḥ | atithir brāhmaṇaḥ kāle bhoktu-kāmasya cāgamat || tasmai saṁvyabhajat so'nnam ādṛtya śraddhayānvitaḥ | hariṁ sarvatra sampaśyan ity ārabhya, evaṁ (iti) prabhāṣya pānīyaṁ mriyamāṇaḥ pipāsayā | pulkasāyādadād dhīro nisarga-karuṇo nṛpaḥ || tasya tribhuvanādhīśāḥ phaladāḥ phalam icchatām | ātmānaṁ darśayāṁ cakrur māyā viṣṇu-vinirmitāḥ || ity antam | spaṣṭam |
Далее — витяжская раса, полная той любви. Она четверична, ибо рвение, её стхайи, четверовидно: долгом, милосердием, даянием и битвою.\n\nВитяжская раса долга: опора здесь — шри Кришна, ибо у рвения к долгу, определяемого избытком желания совершить долг, нет своего предмета, и предмет обретается лишь через полноту любви; вместилище — его преданный. Возжигающие — слушание благого писания и прочее; анубхавы — скромность, вера и прочее; вьябхичари — решение, памятование и прочее; стхайи — рвение к долгу, полное той любви. Пример: «Царём жертв, раджасуей, о Говинда, почту я жертвою очищающие твои богатства; соверши же это для нас, владыка» и прочее.\n\nДалее — витяжская раса милосердия, ею полная. Опора здесь — шри Кришна, сокрывший собственный облик под убогим нарядом и насыщаемый милосердием, что рождено любовью к нему, постигло принадлежность ему всего и простирается на все существа — вплоть до растраты себя; вместилище такого милосердия — преданный. А такое же милосердие родителей и прочих питает ватсалу и подобное или жалостную расу. Возжигающие — обнаружение его страдания и прочее; анубхавы — слова утешения и прочее; вьябхичари — нетерпение, решение, радость и прочее; стхайи — рвение к милосердию, полное той любви. Пример: «К тому, чьё семейство претерпело бедствие, кто дрожал от голода и жажды и собирался наконец поесть, вовремя пришёл гость-брахман. И он, полный веры, почтительно разделил с ним пищу, всюду видя Хари» — и далее, вплоть до: «Сказав так, стойкий царь, по природе сострадательный, отдал питьё пулкасе, умиравшему от жажды. И владыки трёх миров, дающие плод желающим плода, явили ему себя: то были чары, сотворённые Вишну». Ясно.
057b8da2f37c · опубликовано 21 сент. 2026 г., 16:24:47 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Витязь здесь не тот, кто побеждает, а тот, кто отдаёт последнее: разделённая еда и отданная вода стоят в одном ряду с раджасуей.\n\nИ оговорено, что испытание было подстроено. Награда пришла не за выдержанный экзамен, а за то, что человек не знал, что это экзамен.