श्रवणाद् दर्शनाद् इत्यादिसूचितं निजभावजन्मापलपन्ति—चित्तम् इति । नोऽस्माकं चित्तं सुख एव वर्तते, न तु भवता तस्माद् अपहृतम् । यस्माद् गृहेषु निर्विशति । तत्र चिह्नं कराव् अपि गृहकृत्यार्थं निर्विशत इति । यद् उक्तं सुमध्यमा इति तत्राहुः—"पादौ कथं तव पादमूलात् पदम् अपि न चलतः? अपि तु दूरम् एव चलतः । ततः कथं व्रजं न यामः? अपि तु याम एव" इत्य् अर्थः । यत् तूक्तं व्रजं प्रति न यात किं त्व् इहैव स्थीयताम् इति तत्राहुः—करवाम किं वा? इति । अगृहान् प्रतियात इति सतृष्णं यद् उक्तं तत्राहुः—सिञ्च इति । अङ्ग, हे कामुक, नोऽस्माकं स्वाभाविकात् हासावलोककसहितात् कलगीताज् जातो यस् तव हृच्छयाग्निस् तं त्वदधरामृतपूरकेणैव सिञ्च । अस्मदीयस्य तस्य कथञ्चिद् अप्राप्यत्वाद् इति । अन्योऽपि रसलुब्धो लोभ्यवस्तुनोऽप्राप्तौ निजौष्ठम् एव लेढीति नर्म च व्यञ्जितम् । तत्र हेतुम् आह—नो इति । धत्ते पदं त्वम् अविता यदि विघ्नमूर्ध्नि इत्यादिवत् अत्र चेच्छब्दोऽपि निश्चये । ततश् च यस्मात् निश्चितम् एव वयं ते तव विरहजाग्न्युपयुक्तदेहा नो भवामः । ततो ध्याने विषयेऽपि तव पदयोः पदवीम् अपि न यामः न स्पृशामः । सखे इति सम्बोध्य प्राचीनमिथोबाल्यक्रीडागतसौहृद्यप्रकटनेन निजवचस आर्जवं प्रकटितवत्यः । ननु सख्येन बाल्यक्रीडायाम् अपि स्पर्शादिकं जातम् एवास्ति तर्हि कथम् अहो इदानीम् उदासीनाः स्थ? तत्राहुः—यर्हि इति । हे अम्बुजाक्ष अरण्यजनाः पशुपक्ष्यादयस् तेषां प्रियस्य बाल्यभावेन तैर् एव कृतमैत्रस्य तव यर्हि यदा क्वचिद् अपि रमाया रमण्या दत्तावसरं पादतलं जातं, तदनुगताव् उन्मुखं बभूवेत्य् अर्थः । तत्प्रभृत्य् एव वयं तद् अपि नास्प्राक्ष्म न स्पृष्टवत्यः, किम् उतान्यद् अङ्गम्? तद् एवं निजदार्ढ्येनैव पूर्वं त्वयाभिरमिताः कारितबाल्यक्रीडा अपि वयम् अधुना अञ्जसः अनायासेन अन्येषां गुरुजनादीनां समक्षं स्थातुं पारयामः । बतेति शङ्कायाम् । अन्यथा तैर् अपि त्यज्येमहीति भावः । अथ प्रीयन्ते मयि जन्तवः इत्य् अत्र कामिन्यो यूयं कान्तभावात्मकम् एव स्नेहं कर्तुम् अर्हथेति यद् अभिप्रेतं तत्र लक्ष्म्यादिरूपम् उदाहरणम् आशङ्क्य परिहरन्ति—श्रीर् इति । श्रीर् अपि वक्षसि तथा प्रसिद्धेः श्रीविष्णोर् उरसि पदं लब्ध्वापि यस्य तव श्रीगोकुलवृन्दावनस्थितं पदाम्बुजरजस् तुलस्या वृन्दया सह चकमे । त्वज्जन्मत आरभ्य नन्दस्य व्रजो रमाक्रीडो बभूवेति तुलसीलक्षणरूपान्तरा वृन्दादेवी वृन्दावने नित्यवासम् अकरोद् इति च मुनिजनप्रसिद्धेः । कथम्भूतम् अपि रजश् चकमे । भृत्यैर् व्रजसम्बन्धिभिर् जुष्टं शिरोधारणादिनोपभुक्तम् अपि ।
śravaṇād darśanād ity-ādi-sūcitaṁ nija-bhāva-janmāpalapanti—cittam iti | no'smākaṁ cittaṁ sukha eva vartate, na tu bhavatā tasmād apahṛtam | yasmād gṛheṣu nirviśati | tatra cihnaṁ karāv api gṛha-kṛtyārthaṁ nirviśata iti | yad uktaṁ sumadhyamā iti tatrāhuḥ—"pādau kathaṁ tava pāda-mūlāt padam api na calataḥ? api tu dūram eva calataḥ | tataḥ kathaṁ vrajaṁ na yāmaḥ? api tu yāma eva" ity arthaḥ | yat tūktaṁ vrajaṁ prati na yāta kiṁ tv ihaiva sthīyatām iti tatrāhuḥ—karavāma kiṁ vā? iti | agṛhān pratiyāta iti satṛṣṇaṁ yad uktaṁ tatrāhuḥ—siñca iti | aṅga, he kāmuka, no'smākaṁ svābhāvikāt hāsāvalokaka-sahitāt kala-gītāj jāto yas tava hṛc-chayāgnis taṁ tvad-adharāmṛta-pūrakeṇaiva siñca | asmadīyasya tasya kathañcid aprāpyatvād iti | anyo'pi rasa-lubdho lobhya-vastuno'prāptau nijauṣṭham eva leḍhīti narma ca vyañjitam | tatra hetum āha—no iti | dhatte padaṁ tvam avitā yadi vighna-mūrdhni ity-ādivat atra cec-chabdo'pi niścaye | tataś ca yasmāt niścitam eva vayaṁ te tava virahajāgny-upayukta-dehā no bhavāmaḥ | tato dhyāne viṣaye'pi tava padayoḥ padavīm api na yāmaḥ na spṛśāmaḥ | sakhe iti sambodhya prācīna-mitho-bālya-krīḍā-gata-sauhṛdya-prakaṭanena nija-vacasa ārjavaṁ prakaṭitavatyaḥ | nanu sakhyena bālya-krīḍāyām api sparśādikaṁ jātam evāsti tarhi katham aho idānīm udāsīnāḥ stha? tatrāhuḥ—yarhi iti | he ambujākṣa araṇya-janāḥ paśu-pakṣy-ādayas teṣāṁ priyasya bālya-bhāvena tair eva kṛta-maitrasya tava yarhi yadā kvacid api ramāyā ramaṇyā dattāvasaraṁ pāda-talaṁ jātaṁ, tad-anugatāv unmukhaṁ babhūvety arthaḥ | tat-prabhṛty eva vayaṁ tad api nāsprākṣma na spṛṣṭavatyaḥ, kim utānyad aṅgam? tad evaṁ nija-dārḍhyenaiva pūrvaṁ tvayābhiramitāḥ kārita-bālya-krīḍā api vayam adhunā añjasaḥ anāyāsena anyeṣāṁ guru-janādīnāṁ samakṣaṁ sthātuṁ pārayāmaḥ | bateti śaṅkāyām | anyathā tair api tyajyemahīti bhāvaḥ | atha prīyante mayi jantavaḥ ity atra kāminyo yūyaṁ kānta-bhāvātmakam eva snehaṁ kartum arhatheti yad abhipretaṁ tatra lakṣmy-ādi-rūpam udāharaṇam āśaṅkya pariharanti—śrīr iti | śrīr api vakṣasi tathā prasiddheḥ śrī-viṣṇor urasi padaṁ labdhvāpi yasya tava śrī-gokula-vṛndāvana-sthitaṁ padāmbuja-rajas tulasyā vṛndayā saha cakame | tvaj-janmata ārabhya nandasya vrajo ramākrīḍo babhūveti tulasī-lakṣaṇa-rūpāntarā vṛndā-devī vṛndāvane nitya-vāsam akarod iti ca muni-jana-prasiddheḥ | kathambhūtam api rajaś cakame | bhṛtyair vraja-sambandhibhir juṣṭaṁ śiro-dhāraṇādinopabhuktam api |
Указанное в «от слушания, от видения» и далее рождение собственного чувства они отрицают: «сердце». Наше сердце пребывает в счастье, а не похищено тобою оттуда, — ибо оно в домах; и признак тому: руки тоже заняты домашними делами. На сказанное «тонкостанные» они отвечают: «Как же ноги наши не ступают от подножия твоих стоп ни шагу? Ещё как ступают, и далеко. И как же мы не идём во Врадж? Ещё как идём». А на сказанное «во Врадж не идите, стойте здесь» отвечают: «что же нам делать?». А на жадно сказанное «ступайте в беседки» отвечают: «окропи». «Анга» — о влюблённый! Тот огонь, что лежит в твоём сердце, рождённый нашим природным нежным пением со смехом и взглядами, — его и окропи потоком нектара твоих уст, раз нашего тебе как-нибудь не достать. И выражена шутка: иной жадный до вкуса, не достав желанного, облизывает собственную губу.\n\nПричину тому он говорит словом «но». Как в «ставит стопу на голову препятствия, если ты хранитель» и далее, слово «если» здесь в значении решённости. Оттого: ибо решено — мы не будем теми, чьи тела истреблены огнём разлуки с тобою; оттого и в созерцании, и в предмете мы не достигаем стези твоих стоп и не касаемся её. Обратившись «друг», они обнаружением давнего взаимного дружества в детской игре обнаружили и прямоту своей речи. Но ведь по дружбе в детской игре касание и прочее уже было; отчего же ныне вы безучастны? На это говорят: «когда». О лотосоокий! Лесные жители — звери, птицы и прочие; ты им дорог, и по детскому чувству они сами с тобою подружились. И когда где-либо подошва твоей стопы стала той, кому даёт случай прекрасная Рама, — то есть обратилась к следованию за нею, — с той поры мы не касались даже её, что уж говорить об ином. Итак, мы, прежде тобою забавлявшиеся и понуждённые к детским играм, ныне по собственной твёрдости прямо и без труда можем стоять перед старшими и прочими. «Бата» — в значении сомнения: иначе и они бы нас оставили.\n\nДалее: в «меня любят существа» подразумевалось, что вы, влюблённые, должны творить приязнь именно как чувство возлюбленной; предположив там пример в виде Лакшми и прочих, они его отводят: «Шри». Хотя Шри, как известно, и обрела место на груди шри Вишну, она возжелала вместе с туласи, с Вриндою, пыли твоих лотосных стоп, пребывающей в шри Гокуле и Вриндаване. Ибо у мудрецов известно: «с твоего рождения Врадж Нанды стал игралищем Рамы», и Вринда-деви, чей иной облик определяется как туласи, поселилась во Вриндаване навечно. А какую пыль она возжелала? Ту, что чтима слугами, связанными с Враджем, и уже использована ими — ношением на голове и прочим.
d41eeeffc211 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 16:24:47 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Отрицание у них устроено так, что выдаёт признающее: «сердце в домах, ведь и руки заняты». Довод сам себя опровергает, и обе стороны это слышат.\n\nИ ответ Лакшми возвращает довод обратно: она, у которой место на груди, хочет того, что у них под ногами.