तद् एवं श्रीकृष्णप्रार्थनाप्रत्याख्यानरूपोऽर्थो व्याख्यातः । स्वयंदूत्यविशेषेण प्रार्थनारूपो व्यङ्ग्योऽर्थश् च प्रायः प्रसिद्ध एव । तत्र धर्मशास्त्रोपदेशबलेन यत् पत्यादीनाम् अनुवृत्तेर् नित्यत्वं श्रीभगवता स्थापितं, ज्ञानशास्त्रम् आलम्ब्य तन् निराकर्तुं प्रतिभावचनेनैव तस्य परमात्मतत्त्वं कल्पयन्त्यः सर्वोपदेशानां तदनुगताव् एव तात्पर्यं स्थापयन्ति—यत्पत्यपत्य इति । एतत् स्वधर्मोपदेशवाक्यं सर्वोपदेशवाक्यानां तात्पर्यास्पदे त्वय्य् एवास्तु । त्वद्भजन एव पर्यवस्यत्व् इत्य् अर्थः । कथम् अहं तदास्पदम्? तत्राहुः—त्वम् आत्मा परमात्मेति । ततः तम् एतं वेदानुवचनेन ब्राह्मणा विविदिषन्ति इत्यादिशास्त्रबलेन त्वम् एव तदास्पदम् इत्य् अर्थः । अथ मम परमात्मत्वम् अपि कुतः? तत्र सप्रतिभम् आहुः—किल प्रसिद्धौ तनुभृतां प्रेष्ठः निरुपाधिप्रेमास्पदं, बन्धुर् निरुपाधिहितकारी च भवान् इति । तच् च द्वयं परमात्मलक्षणत्वेन आत्मनस् तु कामाय सर्वं प्रियं भवति इत्यादिज्ञानशास्त्रे प्रसिद्धम् । तस्मात् त्वम् एव परमात्मेति सिद्धम् । तस्मात् त्वदुपासनोन्मुखानाम् अस्माकं ब्राह्मणो निर्वेदम् आयात्, नास्त्य् अकृतः कृतेन इति बलवत्तरज्ञानशास्त्रोपदेशेन स्वधर्मपरित्यागेऽपि न दोष इति भावः । तासां तदैश्वर्यज्ञानं च तन्माधुर्यानुभवातिशयेनोदेतुं न शक्नोतीति पूर्वम् एव दर्शितम् । तत्र च विशेषतः सदाचारं प्रमाणयन्ति—कुर्वन्ति हि इति । कुशलाः सारासारविद्वांसः सन्तः । हि प्रसिद्धौ । विशेषत इत्य् अर्थः । स्व आत्मनि परमात्मनीति पूर्वाभिप्रायेण । स्वे आत्मनि अन्तःकरणे नित्यप्रियत्वेनानुभूयमानो यस् त्वं तस्मिंस् त्वयीत्य् अर्थः । इत्य् अभिप्रायेण वा । यस्मात् ते चैवम्भूते त्वय्य् एव रतिं कुर्वन्ति न तु धर्मादौ तद्धेतौ गृहादौ वा । तस्माद् अस्माकं पत्यादिभिः किम्? यर्ह्य् अम्बुजाक्ष इत्यादिषु रमादिशब्दाः श्रीर् यत्पदाम्बुज इत्यादिवद् एव व्याख्येयाः । इति वाचिकानुभावेषु संलापव्याख्या ।
tad evaṁ śrī-kṛṣṇa-prārthanā-pratyākhyāna-rūpo'rtho vyākhyātaḥ | svayaṁ-dūtya-viśeṣeṇa prārthanā-rūpo vyaṅgyo'rthaś ca prāyaḥ prasiddha eva | tatra dharma-śāstropadeśa-balena yat paty-ādīnām anuvṛtter nityatvaṁ śrī-bhagavatā sthāpitaṁ, jñāna-śāstram ālambya tan nirākartuṁ pratibhā-vacanenaiva tasya paramātma-tattvaṁ kalpayantyaḥ sarvopadeśānāṁ tad-anugatāv eva tātparyaṁ sthāpayanti—yat-paty-apatya- iti | etat svadharmopadeśa-vākyaṁ sarvopadeśa-vākyānāṁ tātparyāspade tvayy evāstu | tvad-bhajana eva paryavasyatv ity arthaḥ | katham ahaṁ tad-āspadam? tatrāhuḥ—tvam ātmā paramātmeti | tataḥ tam etaṁ vedānuvacanena brāhmaṇā vividiṣanti ity-ādi-śāstra-balena tvam eva tad-āspadam ity arthaḥ | atha mama paramātmatvam api kutaḥ? tatra sa-pratibham āhuḥ—kila prasiddhau tanu-bhṛtāṁ preṣṭhaḥ nirupādhi-premāspadaṁ, bandhur nirupādhi-hita-kārī ca bhavān iti | tac ca dvayaṁ paramātma-lakṣaṇatvena ātmanas tu kāmāya sarvaṁ priyaṁ bhavati ity-ādi-jñāna-śāstre prasiddham | tasmāt tvam eva paramātmeti siddham | tasmāt tvad-upāsanonmukhānām asmākaṁ brāhmaṇo nirvedam āyāt, nāsty akṛtaḥ kṛtena iti balavattara-jñāna-śāstropadeśena svadharma-parityāge'pi na doṣa iti bhāvaḥ | tāsāṁ tad-aiśvarya-jñānaṁ ca tan-mādhuryānubhavātiśayenodetuṁ na śaknotīti pūrvam eva darśitam | tatra ca viśeṣataḥ sad-ācāraṁ pramāṇayanti—kurvanti hi iti | kuśalāḥ sārāsāra-vidvāṁsaḥ santaḥ | hi prasiddhau | viśeṣata ity arthaḥ | sva ātmani paramātmanīti pūrvābhiprāyeṇa | sve ātmani antaḥkaraṇe nitya-priyatvenānubhūyamāno yas tvaṁ tasmiṁs tvayīty arthaḥ | ity abhiprāyeṇa vā | yasmāt te caivambhūte tvayy eva ratiṁ kurvanti na tu dharmādau tad-dhetau gṛhādau vā | tasmād asmākaṁ paty-ādibhiḥ kim? yarhy ambujākṣa ity-ādiṣu ramādi-śabdāḥ śrīr yat-padāmbuja- ity-ādivad eva vyākhyeyāḥ | iti vācikānubhāveṣu saṁlāpa-vyākhyā |
Так истолкован смысл, являющий отказ на просьбу Шри Кришны. Подразумеваемый же смысл — просьба, высказанная особым посольством самих себя, — в общем известен. Силою наставления писания о долге Бхагаван утвердил, что следование мужу и прочим вечно; чтобы отвергнуть это, они берут опорою писание знания и находчивою речью полагают его Параматмой, утверждая, что цель всех наставлений — именно в следовании Ему: «что мужу, детям» и далее. Это речение о своём долге пусть будет в тебе, вместилище цели всех речений наставления; смысл: пусть оно завершается именно почитанием тебя. — А как я вместилище того? На это говорят: «ты — душа, Параматма». Значит, силою писания «его, этого, брахманы желают познать повторением Веды» и далее, именно ты — то вместилище. — А откуда вообще моя Параматманность? На это они с находчивостью говорят: «кила» стоит при общеизвестном — ты дражайший для носящих тело, безусловное вместилище премы, и родич, творящий безусловное благо. А это двоякое известно как признак Параматмы из писания знания: «ради себя всё бывает дорого» и далее. Потому и установлено: ты и есть Параматма.\n\nЗначит, для нас, обращённых к почитанию тебя, «брахман да придёт к отрешению: нет несотворённого через сотворённое» — этим более сильным наставлением писания знания даже в оставлении своего долга нет греха; такова мысль. А что знание их о его величии не может подняться от преизбытка вкушения его сладости — показано прежде. И здесь они особо приводят в доказательство обычай праведных: «творят ведь». «Искусные» — знающие суть и не-суть, святые. «Хи» — при известном, то есть «особенно». «В себе, в душе, в Параматме» — по прежнему замыслу. Или: «в своём себе», во внутреннем чувстве, — тот ты, что вечно испытывается как дорогой, в том, в тебе; таков смысл. Ибо влечение они творят к таковому тебе и только к тебе, а не к долгу и прочему, ни к дому и прочему, что его причина. Потому — что нам в мужьях и прочих? А в «когда же, лотосоокий» и далее слова «рама» и прочие должны толковаться так же, как «Шри, чьих лотосных стоп» и далее. Таково истолкование саллапы среди словесных анубхав.
5ef11b96c2bc · опубликовано 21 сент. 2026 г., 16:24:47 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Довод от писания о долге отбит доводом от писания знания. Сказано было: следование мужу вечно. Отвечено: всякое «дорого» держится на том, что дорога себе душа, а душа душ — ты; значит, наставление о долге не отменено, а доведено до своей цели.\n\nИ последнее слово оставлено не за рассуждением, а за обычаем: те, кто различает суть и не-суть, влекутся к Нему самому, а не к долгу и не к тому, ради чего долг исполняют.