Шат-сандарбха
Сандарбха шестая. Прити: любовь как цель6.423Джива Госвами
1401 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 6.423
॥
Деванагари

एवम् एव श्रीकृष्णसन्दर्भे पाद्मोत्तरखण्डाद्यनुसारेण दर्शितम् अस्ति । तत्र हि श्रीकृष्णस्य द्वारकातो वृन्दावने पुनर् आगमनम् । तदा प्रापञ्चिकलोकप्रकटतया मासद्वयं ताभिः क्रीडा । तदनन्तरं च तदप्रकटतया ताभ्यो नित्यसंयोगदानम् इति । एकादशेऽपि स्वयम् एवोद्धवं प्रति तद् एव स्पष्टम् उक्तम् । तत्र रामेण सार्धं मथुरां प्रणीत इत्यादिद्वये वियोगतीव्राधयस् ता मत्तोऽन्यं सुखाय न ददृशुर् इति । तास् ताः क्षपा मया हीनाः कल्पसमा बभूवुः इति चातीतप्रयोगेण तदानीं विरहस्य नास्तित्वं बोधितम् । तदनन्तरं स्वप्राप्तिसुखोल्लासश् च वर्णितः । ता नाविदन् मय्य् अनुषङ्गबद्धधियः इत्यादिद्वयेन । अनु महाविरहस्य पश्चाद् यः सङ्गस् तेन बद्धधियः सत्यः परमानन्दावेशेन तदानीं किम् अपि नाविदन् । हर्षमोहं प्रापुर् इत्य् अर्थः । तत्र तज्ज्ञानस्य कृष्णैकतानतायां दृष्टान्तः यथेति । अस्यार्थान्तरम् अपि श्रीकृष्णसन्दर्भे कृतम् अस्ति मत्कामा रमणं जारम् इत्यादौ तदनन्तरपद्ये तं च यादृशं प्रापुस् तथा विशिनष्टि । विवृतं च तत्रैव सङ्क्षेपतश् च । मां श्रीकृष्णाख्यं परमं ब्रह्म प्रापुः । तं च मन्नित्यप्रेयसीलक्षणं स्वस्वरूपम् अजानन्त्यो जाररूपं पूर्वं प्रापुः । तथापि मयि कामः रमणत्वेनाभिलाषो यासां तादृश्यः सत्यो रमणरूपं तु पश्चाद् इति । ततः परकीयाभासत्वं च तासां कालकतिपयमयत्वेनैव व्याख्यातम् । एवम् एवाभिप्रेतम् अस्मद् उपजीव्यश्रीमच्चरणानाम् उज्ज्वलनीलमणौ तत्रोपक्रमे— नेष्टा यद् अङ्गिनि रसे कविभिर् परोढा तद् गोकुलाम्बुजदृशां कुलम् अन्तरेन । आशांसया रसविधेर् अवतारितानां कंसारिणा रसिकमण्डलशेखरेण ॥ इत्य् अत्रावतारसमय एव तथा व्यवहारनिगमनात् । उपसंहारे च ललितमाधवस्य दग्धं हन्त दधानया वपुः इत्यादाव् औपपत्यभ्रमहानान्तरलीलायां सर्वफलस्य समृद्धिमदाख्यस्य सम्भोगस्य दर्शितत्वात् । तद् एवम् अस्य विप्रलम्भचतुष्टयपुष्टस्य सम्भोगचतुष्टयस्य सन्दर्शनादित्रयात्मकस्यावान्तरभेदा अन्येऽपि ज्ञेयाः । यथा लीलाचौर्यं सङ्गानं रासः जलक्रीडा वृन्दावनविहार इत्यादयः । तत्र लीलाचौर्यं यथा, तासां वासांस्य् उपादाय नीपम् आरुह्य सत्वरः इत्यादि । स्पष्टम् ।

Транслитерация (IAST)

evam eva śrī-kṛṣṇa-sandarbhe pādmottara-khaṇḍādy-anusāreṇa darśitam asti | tatra hi śrī-kṛṣṇasya dvārakāto vṛndāvane punar āgamanam | tadā prāpañcika-loka-prakaṭatayā māsa-dvayaṁ tābhiḥ krīḍā | tad-anantaraṁ ca tad-aprakaṭatayā tābhyo nitya-saṁyoga-dānam iti | ekādaśe'pi svayam evoddhavaṁ prati tad eva spaṣṭam uktam | tatra rāmeṇa sārdhaṁ mathurāṁ praṇīta ity-ādi-dvaye viyoga-tīvrādhayas tā matto'nyaṁ sukhāya na dadṛśur iti | tās tāḥ kṣapā mayā hīnāḥ kalpa-samā babhūvuḥ iti cātīta-prayogeṇa tadānīṁ virahasya nāstitvaṁ bodhitam | tad-anantaraṁ sva-prāpti-sukhollāsaś ca varṇitaḥ | tā nāvidan mayy anuṣaṅga-baddha-dhiyaḥ ity-ādi-dvayena | anu mahā-virahasya paścād yaḥ saṅgas tena baddha-dhiyaḥ satyaḥ paramānandāveśena tadānīṁ kim api nāvidan | harṣa-mohaṁ prāpur ity arthaḥ | tatra taj-jñānasya kṛṣṇaikatānatāyāṁ dṛṣṭāntaḥ yatheti | asyārthāntaram api śrī-kṛṣṇa-sandarbhe kṛtam asti mat-kāmā ramaṇaṁ jāram ity-ādau tad-anantara-padye taṁ ca yādṛśaṁ prāpus tathā viśinaṣṭi | vivṛtaṁ ca tatraiva saṅkṣepataś ca | māṁ śrī-kṛṣṇākhyaṁ paramaṁ brahma prāpuḥ | taṁ ca man-nitya-preyasī-lakṣaṇaṁ sva-svarūpam ajānantyo jāra-rūpaṁ pūrvaṁ prāpuḥ | tathāpi mayi kāmaḥ ramaṇatvenābhilāṣo yāsāṁ tādṛśyaḥ satyo ramaṇa-rūpaṁ tu paścād iti | tataḥ parakīyābhāsatvaṁ ca tāsāṁ kāla-katipayamayatvenaiva vyākhyātam | evam evābhipretam asmad upajīvya-śrīmac-caraṇānām ujjvala-nīlamaṇau tatropakrame— neṣṭā yad aṅgini rase kavibhir paroḍhā tad gokulāmbujadṛśāṁ kulam antarena | āśāṁsayā rasavidher avatāritānāṁ kaṁsāriṇā rasikamaṇḍalaśekhareṇa || ity atrāvatāra-samaya eva tathā vyavahāra-nigamanāt | upasaṁhāre ca lalita-mādhavasya dagdhaṁ hanta dadhānayā vapuḥ ity-ādāv aupapatya-bhrama-hānāntara-līlāyāṁ sarva-phalasya samṛddhimad-ākhyasya sambhogasya darśitatvāt | tad evam asya vipralambha-catuṣṭaya-puṣṭasya sambhoga-catuṣṭayasya sandarśanādi-trayātmakasyāvāntara-bhedā anye'pi jñeyāḥ | yathā līlā-cauryaṁ saṅgānaṁ rāsaḥ jala-krīḍā vṛndāvana-vihāra ity-ādayaḥ | tatra līlā-cauryaṁ yathā, tāsāṁ vāsāṁsy upādāya nīpam āruhya satvaraḥ ity-ādi | spaṣṭam |

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
एवम्evamТак
एवevaже
श्रीśrīв шри
कृष्णkṛṣṇaКришна-
सन्दर्भेsandarbheсандарбхе,
पाद्मोत्तरpādmottara«Падмы» Уттара-
खण्डाद्य्khaṇḍādyкханде и прочим
अनुसारेणanusāreṇaследуя,
दर्शितम्darśitamпоказано
अस्तिastiесть.
तत्रtatraТам
हिhiведь —
श्रीśrīшри
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны
द्वारकातोdvārakātoиз Двараки
वृन्दावनेvṛndāvaneво Вриндаван
पुनर्punarвновь
आगमनम्āgamanamприход.
तदाtadāТогда,
प्रापञ्चिकprāpañcikaмирскому
लोकlokaмиру
प्रकटतयाprakaṭatayāявленностью,
मासmāsaмесяцев
द्वयंdvayaṁдвойку
ताभिःtābhiḥс ними
क्रीडाkrīḍāигра.
तद्tadТому
अनन्तरंanantaraṁвослед
चcaже,
तद्tadмиру
अप्रकटतयाaprakaṭatayāнеявленностью, —
ताभ्योtābhyoим
नित्यnityaвечного
संयोगsaṁyogaсоединения
दानम्dānamдарование,
इतिitiтак.
एकादशेऽपिekādaśe'piИ в Одиннадцатой
स्वयम्svayamсам
एवोद्धवंevoddhavaṁже Уддхаве
प्रतिpratiк
तद्tadто
एवevaже
स्पष्टम्spaṣṭamясно
उक्तम्uktamсказал.
तत्रtatraТам,
रामेणrāmeṇa«с Рамою
सार्धंsārdhaṁвместе
मथुरांmathurāṁв Матхуру
प्रणीतpraṇītaуведённый»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее,
द्वयेdvayeв двоице:
वियोगviyogaразлукою
तीव्राधयस्tīvrādhayasжестоко страждущие
ताtāони
मत्तोऽन्यंmatto'nyaṁкроме меня иного
सुखायsukhāyaдля счастья
नnaне
ददृशुर्dadṛśurвидели»,
इतिitiтак.
तास्tās«Те
ताःtāḥсамые
क्षपाkṣapāночи
मयाmayāмною
हीनाःhīnāḥлишённые
कल्पkalpaкальпе
समाsamāравными
बभूवुःbabhūvuḥстали»,
इतिitiтак, —
चातीतcātītaже прошедшего времени
प्रयोगेणprayogeṇaупотреблением
तदानींtadānīṁтогдашнее
विरहस्यvirahasyaразлуки
नास्तित्वंnāstitvaṁнебытие
बोधितम्bodhitamпоказано.
तद्tadТому
अनन्तरंanantaraṁвослед
स्वsvaсвоего
प्राप्तिprāptiобретения
सुखोल्लासश्sukhollāsaśсчастья ликование
चcaже
वर्णितःvarṇitaḥописано —
ताtā«они
नाविदन्nāvidanне ведали,
मय्य्mayyво мне
अनुषङ्गanuṣaṅgaсоединением
बद्धbaddhaсвязанную
धियःdhiyaḥмысль имея»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее,
द्वयेनdvayenaдвоицею.
अनुanu«Ану» —
महाmahāвеликой
विरहस्यvirahasyaразлуки
पश्चाद्paścādпосле
यःyaḥкоторое
सङ्गस्saṅgasсоединение, —
तेनtenaим
बद्धbaddhaсвязанную
धियःdhiyaḥмысль имеющие
सत्यःsatyaḥбудучи,
परमानन्दावेशेनparamānandāveśenaвысшего блаженства охваченностью
तदानींtadānīṁтогда
किम्kimчто-
अपिapiлибо
नाविदन्nāvidanне ведали:
हर्षharṣaрадости
मोहंmohaṁпомрачение
प्रापुर्prāpurобрели, —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
तत्रtatraТам
तज्tajтого
ज्ञानस्यjñānasyaзнания
कृष्णैकतानतायांkṛṣṇaikatānatāyāṁк Кришне единонаправленности
दृष्टान्तःdṛṣṭāntaḥпример —
यथेतिyatheti«как», так.
अस्यार्थान्तरम्asyārthāntaramУ этого иной смысл
अपिapiтакже
श्रीśrīв шри
कृष्णkṛṣṇaКришна-
सन्दर्भेsandarbheсандарбхе
कृतम्kṛtamсделан
अस्तिastiесть:
मत्mat«меня
कामाkāmāжелающие,
रमणंramaṇaṁусладителя,
जारम्jāramлюбовника»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее,
तद्tadтому
अनन्तरanantaraвослед
पद्येpadyeв стихе
तंtaṁего
चcaже,
यादृशंyādṛśaṁкаковым
प्रापुस्prāpusобрели,
तथाtathāтак
विशिनष्टिviśinaṣṭiопределяет.
विवृतंvivṛtaṁРаскрыто
चcaже
तत्रैवtatraivaтам же,
सङ्क्षेपतश्saṅkṣepataśвкратце
चcaже:
मांmāṁменя,
श्रीśrīшри
कृष्णाख्यंkṛṣṇākhyaṁКришною именуемого,
परमंparamaṁвысшего
ब्रह्मbrahmaБрахмана,
प्रापुःprāpuḥобрели.
तंtaṁЕго
चcaже,
मन्manмоих
नित्यnityaвечных
प्रेयसीpreyasīвозлюбленных
लक्षणंlakṣaṇaṁпризнак —
स्वsvaсвою
स्वरूपम्svarūpamприроду
अजानन्त्योajānantyoне зная, —
जारjāraлюбовника
रूपंrūpaṁобликом
पूर्वंpūrvaṁпрежде
प्रापुःprāpuḥобрели.
तथापिtathāpiИ всё же
मयिmayiко мне
कामःkāmaḥжелание,
रमणत्वेनाभिलाषोramaṇatvenābhilāṣoусладителем влечение,
यासांyāsāṁу которых, —
तादृश्यःtādṛśyaḥтаковы
सत्योsatyoбудучи,
रमणramaṇaусладителя
रूपंrūpaṁобликом
तुtuже —
पश्चाद्paścādпозже,
इतिitiтак.
ततःtataḥОттого
परकीयाभासत्वंparakīyābhāsatvaṁпаракии отблеск
चcaже
तासांtāsāṁу них
कालkālaвремени
कतिपयमयत्वेनैवkatipayamayatvenaivaнекоторого лишь исполненностью
व्याख्यातम्vyākhyātamистолкован.
एवम्evamТак
एवाभिप्रेतम्evābhipretamже подразумевается
अस्मद्asmadнами
उपजीव्यupajīvyaпочитаемых
श्रीमच्śrīmacшримат-
चरणानाम्caraṇānāmстоп
उज्ज्वलujjvalaв «Уджджвала-
नीलमणौnīlamaṇauниламани»,
तत्रोपक्रमेtatropakrameтам в начале:
नेष्टाneṣṭā«не одобрена
यद्yadчто
अङ्गिनिaṅginiв главенствующей
रसेraseрасе
कविभिर्kavibhirпоэтами
परोढाparoḍhāзамужняя, —
तद्tadто
गोकुलाम्बुजदृशांgokulāmbujadṛśāṁГокулы лотосооких
कुलम्kulamсонма
अन्तरेनantarenaпомимо,
आशांसयाāśāṁsayāчаянием
रसविधेर्rasavidherрасы устроения
अवतारितानांavatāritānāṁнизведённых
कंसारिणाkaṁsāriṇāКамсы врагом,
रसिकमण्डलशेखरेणrasikamaṇḍalaśekhareṇaценителей круга венцом»,
इत्य्ityтак, —
अत्रावतारatrāvatāraздесь нисхождения
समयsamayaвременем
एवevaже
तथाtathāтак
व्यवहारvyavahāraотношение
निगमनात्nigamanātпо заключённости.
उपसंहारेupasaṁhāreИ в заключении
चcaже
ललितlalita«Лалита-
माधवस्यmādhavasyaмадхавы»,
दग्धंdagdhaṁ«сожжено,
हन्तhantaувы,
दधानयाdadhānayāносящею
वपुःvapuḥтело»
इत्य्ityтак
आदाव्ādāvи далее, —
औपपत्यaupapatyaо положении тайно любимой
भ्रमbhramaзаблуждения
हानान्तरhānāntaraоставления после
लीलायांlīlāyāṁв игре
सर्वsarvaвсего
फलस्यphalasyaплода,
समृद्धिमद्samṛddhimad«изобильною»
आख्यस्यākhyasyaименуемой
सम्भोगस्यsambhogasyaсамбхоги
दर्शितत्वात्darśitatvātпо показанности.
तद्tadТо
एवम्evamтак:
अस्यasyaу этой,
विप्रलम्भvipralambhaвипраламбхи
चतुष्टयcatuṣṭayaчетверицею
पुष्टस्यpuṣṭasyaпитаемой,
सम्भोगsambhogaсамбхоги
चतुष्टयस्यcatuṣṭayasyaчетверицы,
सन्दर्शनादिsandarśanādiсозерцания и прочего
त्रयात्मकस्यावान्तरtrayātmakasyāvāntaraтроицу сутью имеющей, промежуточные
भेदाbhedāвиды
अन्येऽपिanye'piиные также
ज्ञेयाःjñeyāḥда будут знаемы.
यथाyathāКак:
लीलाlīlāв игре
चौर्यंcauryaṁпохищение,
सङ्गानंsaṅgānaṁсовместное пение,
रासःrāsaḥраса,
जलjalaводная
क्रीडाkrīḍāигра,
वृन्दावनvṛndāvanaпо Вриндавану
विहारvihāraпрогулка
इत्य्ityтак
आदयःādayaḥи прочие.
तत्रtatraИз них
लीलाlīlāв игре
चौर्यंcauryaṁпохищение
यथाyathāтаково:
तासांtāsāṁ«их
वासांस्य्vāsāṁsyодежды
उपादायupādāyaвзяв,
नीपम्nīpamна нипу
आरुह्यāruhyaвзойдя
सत्वरःsatvaraḥпоспешно»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее.
स्पष्टम्spaṣṭamЯсно.
Литературный перевод

Так же показано и в Шри Кришна-сандарбхе, вслед за Уттара-кхандою «Падмы» и прочим. Там — вновь приход Шри Кришны из Двараки во Вриндаван; тогда, при явленности мирскому миру, два месяца игра с ними; а вслед за тем, при неявленности миру, — дарование им вечного соединения. И в Одиннадцатой он сам ясно сказал то же Уддхаве. Там, в двоице «уведённый вместе с Рамою в Матхуру» и далее: «они, жестоко страждущие от разлуки, не видели для счастья никого, кроме меня». И «те самые ночи, лишённые меня, стали равны кальпе» — прошедшим временем показано, что тогда разлуки уже не было. А вслед за тем описано и ликование счастья от обретения его: «они не ведали, с мыслью, связанной соединением со мною» и далее, двумя стихами. «Ану» — то соединение, что после великой разлуки; связанные им мыслью, они от охваченности высшим блаженством тогда не ведали ничего: обрели помрачение радости; таков смысл. А пример единонаправленности того их знания на Кришну — «как».\n\nИной смысл этого сделан и в Шри Кришна-сандарбхе: в стихе, следующем за «меня желающие, усладителя, любовника» и далее, определяется, каким именно они его обрели. Там же это раскрыто; вкратце же: меня, высшего Брахмана, именуемого Шри Кришною, они обрели. И его, не зная собственной природы — того, что они суть признак моих вечных возлюбленных, — прежде обрели в облике любовника. И всё же, имея ко мне желание, влечение как к усладителю, — в облике усладителя они обрели его позже. Потому и отблеск паракии у них истолкован как принадлежащий лишь некоторому времени.\n\nТак же подразумевается и у шримат-стоп, которыми мы живём, в «Уджджвала-ниламани», в её начале: «То, что поэты не одобряют замужнюю в главенствующей расе, — это помимо сонма лотосооких Гокулы, низведённых врагом Камсы, венцом круга ценителей, с чаянием устроения расы», — ибо здесь такое отношение заключено уже самим временем нисхождения. И в заключении «Лалита-мадхавы», в «сожжено, увы, тело, носящее» и далее, — ибо в игре, следующей за оставлением заблуждения о положении тайно любимой, показана самбхога, именуемая «изобильною», плод всего.\n\nИтак, у этой четверицы самбхоги, питаемой четверицею випраламбхи и имеющей сутью троицу — созерцание и прочее, — надлежит знать и иные, промежуточные виды: похищение в игре, совместное пение, раса, водная игра, прогулка по Вриндавану и прочие. Из них похищение в игре таково: «взяв их одежды и поспешно взойдя на нипу» и далее. Ясно.

Версия

92eddafad8ee · опубликовано 21 сент. 2026 г., 16:24:47 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами