तथा तत्प्रीतेर् एव तत्तदभिमानोल्लासित्वम् । ततः श्रीभगवतोऽपि तत्तदभिमानित्वम् आह—एष वै भगवान् साक्षाद् इत्यादौ— यं मन्यसे मातुलेयं प्रियं मित्रं सुहृत्तमम् । अकरोः सचिवं दूतं सौहृदाद् अथ सारथिम् ॥ सर्वात्मनः समदृशो ह्य् अद्वयस्यानहङ्कृतेः । तत्कृतं मतिवैषम्यं निरवद्यस्य न क्वचित् ॥ तथाप्य् एकान्तभक्तेषु पश्य भूपानुकम्पितम् । यन् मेऽसूंस् त्यजतः साक्षात् कृष्णो दर्शनम् आगतः ॥ सौहृदात् तादृशप्रेम्ण एव हेतोः । यं मातुलेयं मन्यसे प्रियं प्रीतिविषयं मित्रं प्रीतिकर्तारं सुहृत्तमम् उपकारानपेक्षोपकारकं च मन्यसे । अथ सारथिं सारथिम् अपीत्य् अर्थः । स एष साक्षाद् भगवान् इत्यादिकः पूर्वेणान्वयः । ननु भवतु प्रीतिविशेषेणास्माकं तस्मिंस् तथा मतिः, तस्य सर्वेषां परम् आत्मनः, तस्माद् एव समदृशः, परमात्मत्वाद् एव सर्वेषां तच्छक्तिवैभवरूपाणाम् आत्मनां, ततोऽनन्यत्वाद् अद्वयस्य, तस्माद् एव मातुलेयोऽहम् इत्याद्यभिमानशून्यस्य, तथा निर्दोषस्य च कथम् अहम् अस्य मातुलेयः? न त्व् अमुष्येत्यादिरूपं मातुलेयत्वादिकृतं मतिवैषम्यं स्याद् इत्यादिपूर्वपक्षोट्टङ्कनपूर्वकं सिद्धान्तयति—सर्वात्मन इत्यादिद्वाभ्याम् । यद्यपि तादृशस्य तन् न सम्भवति, तथापि हे भूप एकान्तभक्तेषु युष्मासु अनुकम्पां पश्य । येषां भक्तिविशेषेण परवशः सन्न् असाव् अपि तथा तथात्मानं बाढम् एवाभिमन्यत इत्य् अर्थः । यः खलु शरीरस्यापि सम्बन्धहेतुः, सोऽभिमान एव हि सम्बन्धहेतुर् मुख्यः, न शरीरम् । एवं सति, स्वाविर्भावादिना शरीरसम्बन्धेऽपि तस्य मातुलेयत्वादिकं सुतराम् एव सिध्यतीति तात्पर्यम् । तत्र हेतुगर्भो दृष्टान्तः—यन् मेऽसून् इति । यस्मात् युष्मत्सम्बन्धाद् एव हेतोः । तद् एवं परमोपादेयत्वज्ञानाद् एव तत्सम्बन्धात्मक एव श्रीभगवानुत्क्रान्ताव् अपि मुहुर् एव निजालम्बनीकृतः विजयसखे रतिर् अस्तु मेऽनवद्या इति, पार्थसखे रतिर् ममास्तु इति, विजयरथकुटुम्बः इत्य् आरभ्य भगवति रतिर् अस्तु मे मुमूर्षोः इति च ।
tathā tat-prīter eva tat-tad-abhimānollāsitvam | tataḥ śrī-bhagavato'pi tat-tad-abhimānitvam āha—eṣa vai bhagavān sākṣād ity-ādau— yaṁ manyase mātuleyaṁ priyaṁ mitraṁ suhṛttamam | akaroḥ sacivaṁ dūtaṁ sauhṛdād atha sārathim || sarvātmanaḥ sama-dṛśo hy advayasyānahaṅkṛteḥ | tat-kṛtaṁ mati-vaiṣamyaṁ niravadyasya na kvacit || tathāpy ekānta-bhakteṣu paśya bhūpānukampitam | yan me'sūṁs tyajataḥ sākṣāt kṛṣṇo darśanam āgataḥ || sauhṛdāt tādṛśa-premṇa eva hetoḥ | yaṁ mātuleyaṁ manyase priyaṁ prīti-viṣayaṁ mitraṁ prīti-kartāraṁ suhṛttamam upakārānapekṣopakārakaṁ ca manyase | atha sārathiṁ sārathim apīty arthaḥ | sa eṣa sākṣād bhagavān ity-ādikaḥ pūrveṇānvayaḥ | nanu bhavatu prīti-viśeṣeṇāsmākaṁ tasmiṁs tathā matiḥ, tasya sarveṣāṁ param ātmanaḥ, tasmād eva samadṛśaḥ, paramātmatvād eva sarveṣāṁ tac-chakti-vaibhava-rūpāṇām ātmanāṁ, tato'nanyatvād advayasya, tasmād eva mātuleyo'ham ity-ādy-abhimāna-śūnyasya, tathā nirdoṣasya ca katham aham asya mātuleyaḥ? na tv amuṣyety-ādi-rūpaṁ mātuleyatvādi-kṛtaṁ mati-vaiṣamyaṁ syād ity-ādi-pūrva-pakṣoṭṭaṅkana-pūrvakaṁ siddhāntayati—sarvātmana ity-ādi-dvābhyām | yadyapi tādṛśasya tan na sambhavati, tathāpi he bhūpa ekānta-bhakteṣu yuṣmāsu anukampāṁ paśya | yeṣāṁ bhakti-viśeṣeṇa para-vaśaḥ sann asāv api tathā tathātmānaṁ bāḍham evābhimanyata ity arthaḥ | yaḥ khalu śarīrasyāpi sambandha-hetuḥ, so'bhimāna eva hi sambandha-hetur mukhyaḥ, na śarīram | evaṁ sati, svāvirbhāvādinā śarīra-sambandhe'pi tasya mātuleyatvādikaṁ sutarām eva sidhyatīti tātparyam | tatra hetu-garbho dṛṣṭāntaḥ—yan me'sūn iti | yasmāt yuṣmat-sambandhād eva hetoḥ | tad evaṁ paramopādeyatva-jñānād eva tat-sambandhātmaka eva śrī-bhagavānutkrāntāv api muhur eva nijālambanī-kṛtaḥ vijaya-sakhe ratir astu me'navadyā iti, pārtha-sakhe ratir mamāstu iti, vijaya-ratha-kuṭumbaḥ ity ārabhya bhagavati ratir astu me mumūrṣoḥ iti ca |
Так же и та любовь зажигает то и то самосознание. Оттого он говорит о том и том самосознании и у самого шри Бхагавана — в «Он ведь воочию Бхагаван» и далее: «Кого ты полагаешь сыном дяди, милым, другом, лучшим благодетелем, кого из дружества сделал советником, посланником и вот колесничим, — у него, души всего, ровно смотрящего, недвойственного, без самости, беспорочного, нигде нет неравенства мысли, тем сотворённого. И всё же взгляни, о владыка земли, на милость его к безраздельно преданным: ко мне, оставляющему жизни, сам Кришна пришёл на видение».\n\n«Из дружества» — то есть по причине такой премы. Кого ты полагаешь сыном дяди, «милым» — предметом любви, «другом» — творящим любовь, «лучшим благодетелем» — благодетельствующим без ожидания воздаяния. «И вот колесничим» — то есть даже колесничим. «Он, этот, воочию Бхагаван» и прочее связывается с прежним.\n\n«Но ведь пусть у нас по особости любви и будет такая мысль о нём; а у него — высшей души всех, оттого ровно смотрящего, недвойственного, ибо он Параматма всех душ, имеющих обликом великолепие его силы, и они от него не иные; и оттого лишённого самосознания вроде «я сын дяди», и притом беспорочного, — как могло бы быть неравенство мысли, сотворённое бытием сыном дяди и прочим: «я ему сын дяди, а тому нет» и прочее?» Выставив это прежнее положение, он выводит заключение двумя стихами «всего души» и далее.\n\nХотя у такого того и не бывает, всё же — о владыка земли, взгляни на милость к безраздельно преданным, к вам. Смысл: подвластный особою преданностью тех, кому он подвластен, он и сам твёрдо осознаёт себя так и так. Ведь и для тела причиною связи служит именно самосознание, а не тело: оно и есть главная причина связи. А раз так, то при связи с телом — через собственное проявление и прочее — тем более утверждается его бытие сыном дяди и прочее; таков смысл. И пример здесь несёт в себе причину: «что ко мне, оставляющему жизни», — то есть именно по причине связи с вами.\n\nИтак, именно знанием о высшей приемлемости шри Бхагаван, сама связь с которым и есть суть, даже при уходе вновь и вновь делается собственной опорой: «Да будет у меня беспорочная привязанность к другу Виджаи», «Да будет у меня привязанность к другу Партхи», и, начиная с «домочадец колесницы Виджаи», — «да будет у меня, желающего умереть, привязанность к Бхагавану».
7c96c941fbea · опубликовано 21 сент. 2026 г., 16:24:47 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Возражение поставлено в полную силу: у ровно смотрящего не может быть предпочтений. Ответ не отменяет ровности — он указывает, что родственником Его делает не тело, а то, кем Он себя при ком считает.\n\nИ Бхишма перед смертью зовёт Его не по имени, а по отношению: друг Виджаи, домочадец колесницы. Связь названа с той стороны, где она дорога ему самому.