Шат-сандарбха
Сандарбха шестая. Прити: любовь как цель6.48Джива Госвами
1016 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 6.48
॥
Деванагари

तद् एवं तादृशानाम् अपि यदि कदाचिद् अन्यत् प्रार्थनं दृश्यते तदा तत्प्रीतिसेवोपयोगितयैव न तु स्वार्थत्वेन तद् इति मन्तव्यम् । यथा— यक्ष्यति त्वां मखेन्द्रेण राजसूयेन पाण्डवः । पारमेष्ठ्यकामो नृपतिस् तद् भवान् अनुमोदताम् ॥ इति । परमेष्ठिशब्देनात्र श्रीद्वारकापतिर् उच्यते । यथा पृथुकोपाख्याने— तावच् छ्रीर् जगृहे हस्तं तत्परा परमेष्ठिनः । इति । ततः पारमेष्ठ्यशब्देन द्वारकैश्वर्यम् उच्यते । ततश् च पारमेष्ठ्यकाम इति तत्समानैश्वर्यं कामयमानः इत्य् अर्थः । तत्कामना च द्वारकावद् इन्द्रप्रस्थेऽपि श्रीकृष्णनिवासनयोग्यसम्पत्तिसिद्ध्यर्थैव ज्ञेया नान्यार्था । तान् उद्दिश्यैव— किं ते कामाः सुरस्पार्हा मुकुन्दमनसो द्विजाः । अधिजह्रुर् मुदं राज्ञः क्षुधितस्य यथेतरे ॥ इत्याद्युक्तेः । श्रीभगवत्प्रसादत इहैव च तथैव तत्प्राप्तिर् अपि तस्य दृश्यते— सभायां मयकॢप्तायां क्वापि धर्मसुतोऽधिराट् । वृतोऽनुगैर् बन्धुभिश् च कृष्णेनापि स्वचक्षुषा ॥ आसीनः काञ्चने साक्षाद् आसने मघवान् इव । पारमेष्ठ्यश्रिया जुष्टः स्तूयमानश् च वन्दिभिः ॥ इत्य् अत्र । अत्र स्वचक्षुषा इति विशेषणम् अपि तेषाम् अनन्यकामत्वायोपजीव्यम् । यथा चक्षुष्मता जनेनान्धजनागोचरसम्पत्तिविशेषश् चक्षुर् अर्थम् एव काम्यते, कदाचित् तन्मुद्रणादौ तु स सर्वोऽपि वृथैव । तथा कृष्णनाथैर् अपीति भावः । तथोक्तं श्रीमत्पाण्डवान् उद्दिश्य श्रीपरीक्षितं प्रति मुनिभिः, न वा इत्यादौ, येऽध्यासनं राजकिरीटजुष्टं सद्यो जहुर् भगवत्पार्श्वकामाः इति । अत एव तद् भवान् अनुमोदताम् इति नारदवाक्यानुसारेण परमैकान्तिषु श्रीभगवान् अपि तद् अनुमोदते । अन्यत्र च तथैव स्वयम् आह— यान् यान् कामयसे कामान् मय्य् अकामाय भामिनि । सन्ति ह्य् एकान्तभक्तायास् तव कल्याणि नित्यदा ॥ न विद्यते कामो यत्रेति विग्रहेन शुद्धप्रीतिमयभक्तिलक्षणोऽर्थः खल्व् अत्राकाम इत्य् उच्यते । अकामः सर्वकामो वा इत्यादौ भक्तिमात्रकाम इव । तथोक्तं भक्तिलक्षणं वदता श्रीप्रह्लादेन, भृत्यलक्षणजिज्ञासुः इत्यादौ । तस्माद् अकामाय प्रीतिसेवासम्पत्त्यर्थं यान् यान् अर्थान् कामयसे, हे देवि! ते तव नित्यलक्ष्मीदेवीरूपप्रेयसीत्वात् नित्यं सन्त्य् एवेति व्याख्येयम् । तत्रैकान्तभक्ताया इति स्वार्थकामनानिषेधः । कामिनी इति मदेककामिनीत्य् अर्थः । कल्याणि इति तादृशसेवासम्पत्तेर् अविघ्नत्वं दर्शयतीति ज्ञेयम् ।

Транслитерация (IAST)

tad evaṁ tādṛśānām api yadi kadācid anyat prārthanaṁ dṛśyate tadā tat-prīti-sevopayogitayaiva na tu svārthatvena tad iti mantavyam | yathā— yakṣyati tvāṁ makhendreṇa rājasūyena pāṇḍavaḥ | pārameṣṭhya-kāmo nṛpatis tad bhavān anumodatām || iti | parameṣṭhi-śabdenātra śrī-dvārakā-patir ucyate | yathā pṛthukopākhyāne— tāvac chrīr jagṛhe hastaṁ tat-parā parameṣṭhinaḥ | iti | tataḥ pārameṣṭhya-śabdena dvārakaiśvaryam ucyate | tataś ca pārameṣṭhya-kāma iti tat-samānaiśvaryaṁ kāmayamānaḥ ity arthaḥ | tat-kāmanā ca dvārakāvad indraprasthe'pi śrī-kṛṣṇa-nivāsana-yogya-sampatti-siddhy-arthaiva jñeyā nānyārthā | tān uddiśyaiva—- kiṁ te kāmāḥ sura-spārhā mukunda-manaso dvijāḥ | adhijahrur mudaṁ rājñaḥ kṣudhitasya yathetare || ity-ādy-ukteḥ | śrī-bhagavat-prasādata ihaiva ca tathaiva tat-prāptir api tasya dṛśyate— sabhāyāṁ maya-kḷptāyāṁ kvāpi dharma-suto'dhirāṭ | vṛto'nugair bandhubhiś ca kṛṣṇenāpi sva-cakṣuṣā || āsīnaḥ kāñcane sākṣād āsane maghavān iva | pārameṣṭhya-śriyā juṣṭaḥ stūyamānaś ca vandibhiḥ || ity atra | atra sva-cakṣuṣā iti viśeṣaṇam api teṣām ananya-kāmatvāyopajīvyam | yathā cakṣuṣmatā janenāndha-janāgocara-sampatti-viśeṣaś cakṣur artham eva kāmyate, kadācit tan-mudraṇādau tu sa sarvo'pi vṛthaiva | tathā kṛṣṇa-nāthair apīti bhāvaḥ | tathoktaṁ śrīmat-pāṇḍavān uddiśya śrī-parīkṣitaṁ prati munibhiḥ, na vā ity-ādau, ye'dhyāsanaṁ rāja-kirīṭa-juṣṭaṁ sadyo jahur bhagavat-pārśva-kāmāḥ iti | ata eva tad bhavān anumodatām iti nārada-vākyānusāreṇa paramaikāntiṣu śrī-bhagavān api tad anumodate | anyatra ca tathaiva svayam āha— yān yān kāmayase kāmān mayy akāmāya bhāmini | santi hy ekānta-bhaktāyās tava kalyāṇi nityadā || na vidyate kāmo yatreti vigrahena śuddha-prītimaya-bhakti-lakṣaṇo'rthaḥ khalv atrākāma ity ucyate | akāmaḥ sarva-kāmo vā ity-ādau bhakti-mātra-kāma iva | tathoktaṁ bhakti-lakṣaṇaṁ vadatā śrī-prahlādena, bhṛtya-lakṣaṇa-jijñāsuḥ ity-ādau | tasmād akāmāya prīti-sevā-sampatty-arthaṁ yān yān arthān kāmayase, he devi! te tava nitya-lakṣmī-devī-rūpa-preyasītvāt nityaṁ santy eveti vyākhyeyam | tatraikānta-bhaktāyā iti svārtha-kāmanā-niṣedhaḥ | kāminī iti mad-eka-kāminīty arthaḥ | kalyāṇi iti tādṛśa-sevā-sampatter avighnatvaṁ darśayatīti jñeyam |

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तद्tadТак,
एवंevaṁитак,
तादृशानाम्tādṛśānāmу таковых
अपिapiтакже
यदिyadiесли
कदाचिद्kadācidкогда-либо
अन्यत्anyatиное
प्रार्थनंprārthanaṁпрошение
दृश्यतेdṛśyateвидится,
तदाtadāтогда
तत्tatтой
प्रीतिprītiлюбви
सेवोपयोगितयैवsevopayogitayaivaслужению пригодностью же,
नnaне
तुtuже
स्वार्थत्वेनsvārthatvenaсвоекорыстием
तद्tadто —
इतिitiтак
मन्तव्यम्mantavyamда будет помыслено.
यथाyathāКак:
यक्ष्यतिyakṣyati«почтит
त्वांtvāṁтебя
मखेन्द्रेणmakhendreṇaжертв владыкою,
राजसूयेनrājasūyenaраджасуею,
पाण्डवःpāṇḍavaḥПандава;
पारमेष्ठ्यpārameṣṭhyaПарамештхина сан
कामोkāmoжелающий
नृपतिस्nṛpatisцарь, —
तद्tadто
भवान्bhavānты
अनुमोदताम्anumodatāmодобри»
इतिitiтак.
परमेष्ठिparameṣṭhi«Парамештхи»
शब्देनात्रśabdenātraсловом здесь
श्रीśrīшри
द्वारकाdvārakāДвараки
पतिर्patirвладыка
उच्यतेucyateназывается.
यथाyathāКак
पृथुकोपाख्यानेpṛthukopākhyāneв рисинок рассказе:
तावच्tāvac«тотчас
छ्रीर्chrīrШри
जगृहेjagṛheсхватила
हस्तंhastaṁруку,
तत्tatему
पराparāпреданная,
परमेष्ठिनःparameṣṭhinaḥПарамештхина»
इतिitiтак.
ततःtataḥОттого
पारमेष्ठ्यpārameṣṭhya«Парамештхина сан»
शब्देनśabdenaсловом
द्वारकैश्वर्यम्dvārakaiśvaryamДвараки владычество
उच्यतेucyateназывается.
ततश्tataśОттого
चcaже
पारमेष्ठ्यpārameṣṭhya«Парамештхина сан
कामkāmaжелающий»
इतिitiтак —
तत्tatему
समानैश्वर्यंsamānaiśvaryaṁравного владычества
कामयमानःkāmayamānaḥжелающий —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл.
तत्tatТого
कामनाkāmanāжелание
चcaже
द्वारकावद्dvārakāvadДвараке подобно
इन्द्रप्रस्थेऽपिindraprasthe'piв Индрапрастхе также
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
निवासनnivāsanaпоселения
योग्यyogyaдостойного
सम्पत्तिsampattiбогатства
सिद्ध्य्siddhyдостижения
अर्थैवarthaivaради же
ज्ञेयाjñeyāда будет познано,
नान्यार्थाnānyārthāне иного ради.
तान्tānИх
उद्दिश्यैवuddiśyaivaимея в виду же:
किंkiṁ«разве
तेteте
कामाःkāmāḥжеланные,
सुरsuraбогами
स्पार्हाspārhāвожделенные,
मुकुन्दmukundaМукундою
मनसोmanasoум имеющего,
द्विजाःdvijāḥо дваждырождённые,
अधिजह्रुर्adhijahrurпринесли
मुदंmudaṁрадость
राज्ञःrājñaḥцарю
क्षुधितस्यkṣudhitasyaголодного
यथेतरेyathetareкак иные?»
इत्य्ityтак
आद्य्ādyи далее
उक्तेःukteḥсказанным.
श्रीśrīШри
भगवत्bhagavatБхагавана
प्रसादतprasādataмилостью
इहैवihaivaздесь же
चcaи
तथैवtathaivaтак же
तत्tatтого
प्राप्तिर्prāptirобретение
अपिapiтакже
तस्यtasyaу него
दृश्यतेdṛśyateвидится:
सभायांsabhāyāṁ«в собрании,
मयmayaМайею
कॢप्तायांkḷptāyāṁустроенном,
क्वापिkvāpiкак-то
धर्मdharmaДхармы
सुतोऽधिराट्suto'dhirāṭсын, верховный царь,
वृतोऽनुगैर्vṛto'nugairокружённый спутниками,
बन्धुभिश्bandhubhiśродичами
चcaже,
कृष्णेनापिkṛṣṇenāpiКришною также,
स्वsvaсвоим
चक्षुषाcakṣuṣāоком,
आसीनःāsīnaḥсидящий
काञ्चनेkāñcaneна золотом
साक्षाद्sākṣādвоочию
आसनेāsaneсиденье,
मघवान्maghavānМагхавану
इवivaподобно,
पारमेष्ठ्यpārameṣṭhyaПарамештхина
श्रियाśriyāвеликолепием
जुष्टःjuṣṭaḥнаделённый,
स्तूयमानश्stūyamānaśвосхваляемый
चcaже
वन्दिभिःvandibhiḥславословами»
इत्य्ityтак
अत्रatraздесь.
अत्रatraЗдесь
स्वsva«своим
चक्षुषाcakṣuṣāоком» —
इतिitiтак
विशेषणम्viśeṣaṇamопределение
अपिapiтакже
तेषाम्teṣāmих
अनन्यananyaбезраздельного
कामत्वायोपजीव्यम्kāmatvāyopajīvyamжелания ради да будет использовано.
यथाyathāКак
चक्षुष्मताcakṣuṣmatāзрячим
जनेनान्धjanenāndhaчеловеком слепому
जनागोचरjanāgocaraчеловеку недоступное
सम्पत्तिsampattiбогатство
विशेषश्viśeṣaśособое
चक्षुर्cakṣurглаза
अर्थम्arthamради
एवevaименно
काम्यतेkāmyateжелается,
कदाचित्kadācitиногда
तन्tanего
मुद्रणादौmudraṇādauпри закрытии и прочем
तुtuже
सsaоно
सर्वोऽपिsarvo'piвсё также
वृथैवvṛthaivaтщетно же, —
तथाtathāтак
कृष्णkṛṣṇaКришну
नाथैर्nāthairвладыкою имеющими
अपीतिapītiтакже — таков
भावःbhāvaḥсмысл.
तथोक्तंtathoktaṁТак сказано,
श्रीमत्śrīmatшримат
पाण्डवान्pāṇḍavānПандавов
उद्दिश्यuddiśyaимея в виду,
श्रीśrīшри
परीक्षितंparīkṣitaṁПарикшиту
प्रतिpratiк
मुनिभिःmunibhiḥмолчальниками,
नnaв «не
वाvāили»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее:
येऽध्यासनंye'dhyāsanaṁ«которые престол,
राजrājaцарским
किरीटkirīṭaвенцом
जुष्टंjuṣṭaṁпочтённый,
सद्योsadyoтотчас
जहुर्jahurоставили,
भगवत्bhagavatБхагавана
पार्श्वpārśvaблизости
कामाःkāmāḥжелающие»
इतिitiтак.
अतataОттого
एवevaже
तद्tad«то
भवान्bhavānты
अनुमोदताम्anumodatāmодобри»
इतिitiтак —
नारदnāradaНарады
वाक्यानुसारेणvākyānusāreṇaречению следованием
परमैकान्तिषुparamaikāntiṣuу высше безраздельных
श्रीśrīшри
भगवान्bhagavānБхагаван
अपिapiтакже
तद्tadто
अनुमोदतेanumodateодобряет.
अन्यत्रanyatraВ другом месте
चcaже
तथैवtathaivaтак же
स्वयम्svayamсам
आहāhaговорит:
यान्yān«какие
यान्yānкакие
कामयसेkāmayaseжелаешь
कामान्kāmānжеланные,
मय्य्mayyмне
अकामायakāmāyaбескорыстной,
भामिनिbhāminiо пылкая, —
सन्तिsantiесть
ह्य्hyведь
एकान्तekāntaбезраздельно
भक्तायास्bhaktāyāsпреданной
तवtavaу тебя,
कल्याणिkalyāṇiо благая,
नित्यदाnityadāвсегда».
नna«Не
विद्यतेvidyateбывает
कामोkāmoжелания
यत्रेतिyatretiгде» — так
विग्रहेनvigrahenaразложением
शुद्धśuddhaчистой
प्रीतिमयprītimayaлюбовью полной
भक्तिbhaktiбхакти
लक्षणोऽर्थःlakṣaṇo'rthaḥпризнак имеющий смысл
खल्व्khalvведь
अत्राकामatrākāmaздесь «бескорыстная»
इत्य्ityтак
उच्यतेucyateназывается.
अकामःakāmaḥ«Бескорыстный,
सर्वsarvaвсё
कामोkāmoжелающий
वाvāили»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее —
भक्तिbhaktiбхакти
मात्रmātraодну лишь
कामkāmaжелающему
इवivaподобно.
तथोक्तंtathoktaṁТак сказано
भक्तिbhaktiбхакти
लक्षणंlakṣaṇaṁпризнак
वदताvadatāизрекающим
श्रीśrīшри
प्रह्लादेनprahlādenaПрахладою
भृत्यbhṛtya«слуги
लक्षणlakṣaṇaпризнак
जिज्ञासुःjijñāsuḥузнать желающий»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее.
तस्माद्tasmādПотому:
अकामायakāmāyaбескорыстной,
प्रीतिprītiлюбви
सेवाsevāслужения
सम्पत्त्य्sampattyполноты
अर्थंarthaṁради,
यान्yānкакие
यान्yānкакие
अर्थान्arthānблага
कामयसेkāmayaseжелаешь,
हेheо
देविdeviбогиня, —
तेteони
तवtavaу тебя,
नित्यnityaвечной
लक्ष्मीlakṣmīЛакшми-
देवीdevīдеви
रूपrūpaоблик имеющей
प्रेयसीत्वात्preyasītvātвозлюбленной бытием,
नित्यंnityaṁвсегда
सन्त्य्santyесть
एवेतिevetiже — так
व्याख्येयम्vyākhyeyamда будет истолковано.
तत्रैकान्तtatraikāntaТам «безраздельно
भक्तायाbhaktāyāпреданной»
इतिitiтак —
स्वार्थsvārthaсвоекорыстного
कामनाkāmanāжелания
निषेधःniṣedhaḥзапрет.
कामिनीkāminī«Пылкая» —
इतिitiтак:
मद्madменя
एकekaединственно
कामिनीत्य्kāminītyжелающая — таков
अर्थःarthaḥсмысл.
कल्याणिkalyāṇi«О благая» —
इतिitiтак
तादृशtādṛśaтакого
सेवाsevāслужения
सम्पत्तेर्sampatterполноты
अविघ्नत्वंavighnatvaṁбеспрепятственность
दर्शयतीतिdarśayatītiпоказывает — так
ज्ञेयम्jñeyamда будет познано.
Литературный перевод

Итак, если и у таковых когда-нибудь видится иное прошение, то надо понимать, что оно ради пригодности к служению той любви, а не своекорыстно. Как: «Пандава почтит тебя раджасуей, владыкою жертв; царь желает сана Парамештхина — одобри же это». Словом «Парамештхи» здесь назван владыка шри Двараки. Как в рассказе о рисинках: «тотчас Шри, преданная ему, схватила руку Парамештхина». Потому словом «сан Парамештхина» названо владычество Двараки, и «желающий сана Парамештхина» значит: желающий равного ему владычества. А желание это надо понимать лишь как желание достичь в Индрапрастхе богатства, достойного поселения шри Кришны, как в Двараке, — и ни для чего иного. Их-то и имеют в виду слова: «Разве те желанные вещи, вожделенные и богам, принесли радость царю, чей ум был Мукундою, как приносят они её другим — голодному?» и далее.\n\nИ милостью шри Бхагавана здесь же видится и самое обретение того: «В собрании, устроенном Майею, сын Дхармы, верховный царь, окружённый спутниками и родичами, а также Кришною — своим оком, — сидел на золотом сиденье, воочию подобный Магхавану, наделённый великолепием Парамештхина и восхваляемый славословами». И определение «своим оком» тоже надо использовать для доказательства их безраздельного желания. Как зрячий человек желает особого богатства, недоступного слепому, именно ради глаза, а стоит глазу закрыться — и всё это тщетно, — так и у тех, чей владыка Кришна; таков смысл.\n\nТак и сказано молчальниками шри Парикшиту о шримат Пандавах в «не или» и далее: «которые тотчас оставили престол, почтённый царским венцом, желая близости Бхагавана». Оттого, по речению Нарады «то ты одобри», и сам шри Бхагаван одобряет такое у высше безраздельных. И в другом месте он сам говорит то же: «Какие бы желанные вещи ты ни желала, будучи ко мне бескорыстной, о пылкая, — у тебя, безраздельно преданной, они есть всегда, о благая». Разложением «та, в ком нет желания» здесь словом «бескорыстная» назван именно смысл, признак которого — преданность, полная чистой любви; как и в «бескорыстный, или всё желающий» и далее — подобно тому, кто желает одной лишь преданности. Так сказано и шри Прахладою, изрекающим признак преданности, в «желающий узнать признак слуги» и далее.\n\nПотому толковать надо так: какие бы блага ты, бескорыстная, ни желала ради полноты служения любви, — о богиня, у тебя они есть всегда, ибо ты возлюбленная, имеющая облик вечной Лакшми-деви. «Безраздельно преданной» — запрет своекорыстного желания. «Пылкая» — то есть желающая меня одного. А «о благая» показывает, что такой полноте служения нет препятствий.

Версия

0883a5009ec0 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 16:24:47 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами