अनेन क्वचित् भक्तसुहृत्त्ववैपरीत्याभासोऽपि व्याख्यातः । किं च, भक्ता द्विविधाः दूरस्थाः परिकराश् च । तत्र दूरस्थभक्तार्थं क्वचिद् भक्तसुहृत्त्वलक्षणेन परमप्रबलेन गुणेन ब्रह्मण्यत्वाद्यावरणम् अपि प्रायो दृश्यते श्रीमदम्बरीषचरितादौ । परिकरार्थं तु न दृश्यते श्रीजयविजयशापादौ । स्कान्दद्वारकामाहात्म्यगतदुर्वाससो दुर्वृत्तविशेषे च । उभयम् अपि तत्र तत्र सुहृत्त्वस्यैव चिह्नम् । तथैव हि पूर्वत्रात्मीयत्वम् उत्तरत्र चात्मैकत्वं प्रसिध्यति । तथोक्तं अहं भक्तपराधीनः इत्यादिना । तद् धि ह्य् आत्मकृतं मन्ये यत् स्वपुम्भिर् असत्कृता इत्यादिना च । तद् एवं भक्तसुहृत्त्वमात्रस्य तादृशत्वे स्थिते प्रेमार्द्रत्वं तद्वश्यत्वं च सुतराम् एव सर्वाच्छादकम् । तच् च प्रेम्णः स्वरूपनिरूपणे दर्शितम् । अत एव सर्वोद्दीपनगुणमुख्यत्वेन तत्र तत्र सचमत्कारम् अनुस्मृतम् । तत्रोद्भास्वराख्येनानुभावेन व्यञ्जितं तस्य प्रेमार्द्रत्वं, यथा— भगवान् अथ विश्वात्मा पृथुनोपहृतार्हणः । समुज्जिहानया भक्त्या गृहीतचरणाम्बुजः ॥ प्रस्थानाभिमुखोऽप्य् एनम् अनुग्रहविलम्बितः । पश्यन् पद्मपलाशाक्षो न प्रतस्थे सुहृत् सताम् ॥ स आदिराजो रचिताञ्जलिर् हरिं विलोकितुं नाशकद् अश्रुलोचनः । इत्यादि । स्पष्टम् ।
anena kvacit bhakta-suhṛttva-vaiparītyābhāso'pi vyākhyātaḥ | kiṁ ca, bhaktā dvividhāḥ dūrasthāḥ parikarāś ca | tatra dūrastha-bhaktārthaṁ kvacid bhakta-suhṛttva-lakṣaṇena parama-prabalena guṇena brahmaṇyatvādy-āvaraṇam api prāyo dṛśyate śrīmad-ambarīṣa-caritādau | parikarārthaṁ tu na dṛśyate śrī-jaya-vijaya-śāpādau | skānda-dvārakā-māhātmya-gata-durvāsaso durvṛtta-viśeṣe ca | ubhayam api tatra tatra suhṛttvasyaiva cihnam | tathaiva hi pūrvatrātmīyatvam uttaratra cātmaikatvaṁ prasidhyati | tathoktaṁ ahaṁ bhakta-parādhīnaḥ ity-ādinā | tad dhi hy ātma-kṛtaṁ manye yat sva-pumbhir asat-kṛtā ity-ādinā ca | tad evaṁ bhakta-suhṛttva-mātrasya tādṛśatve sthite premārdratvaṁ tad-vaśyatvaṁ ca sutarām eva sarvācchādakam | tac ca premṇaḥ svarūpa-nirūpaṇe darśitam | ata eva sarvoddīpana-guṇa-mukhyatvena tatra tatra sa-camatkāram anusmṛtam | tatrodbhāsvarākhyenānubhāvena vyañjitaṁ tasya premārdratvaṁ, yathā— bhagavān atha viśvātmā pṛthunopahṛtārhaṇaḥ | samujjihānayā bhaktyā gṛhīta-caraṇāmbujaḥ || prasthānābhimukho'py enam anugraha-vilambitaḥ | paśyan padma-palāśākṣo na pratasthe suhṛt satām || sa ādirājo racitāñjalir hariṁ vilokituṁ nāśakad aśru-locanaḥ | ity-ādi | spaṣṭam |
Этим истолкована и видимость того, что кое-где он будто не друг преданному. Более того: преданные двояки — стоящие вдали и спутники. Ради стоящего вдали преданного кое-где видно, что крайне мощное качество — дружество к преданному — покрывает собою благосклонность к брахманам и прочее; так в деянии шримад Амбариши и подобных. Ради спутника этого не видно — как при проклятии шри Джаи и Виджаи или в особом случае дурного поступка Дурвасы в «Величании Двараки» из «Сканды». Но и то и другое там и там — знак того же дружества: в первом случае устанавливается, что они — свои ему, во втором — что они с ним одно. Так и сказано: «я подвластен преданному» и далее; «то считаю сделанным мною самим, что дурно поступлено моими людьми» и далее.\n\nИтак, если уж одно дружество к преданному таково, то умягчённость премою и покорность ей тем более покрывают собою всё. Это показано при определении облика премы. Оттого, как главное из всех возжигающих качеств, она там и там поминается с изумлением. Она выражена анубхавой, зовущейся «удбхасвара», — как: «Тогда Бхагаван, душа вселенной, приняв поднесённое Притху почтение, и лотосные стопы его были взяты взметнувшейся преданностью; обращённый к уходу, удержанный собственною милостью, глядя на него, лотосоокий, друг святых, не двинулся с места. А тот первоцарь, сложив ладони, не мог смотреть на Хари: очи его были в слезах» и далее. Ясно.
1c15ec084fb2 · опубликовано 21 сент. 2026 г., 16:24:47 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Проклятие своим и милость чужим здесь оказываются одним движением, различённым по расстоянию: дальнего берегут, близкого не щадят, потому что с ним считаются как с собой.\n\nСцена с Притху дана не словом, а телом: уходящий не уходит, провожающий не может поднять глаз. Любовь связывает обоих, и ни один из них не свободен.