यत् एव ते कश्चिद् अब्रवीत् तत् शृणवाम इति अब्रवीन् मे उदङ्कः शौल्बायनः प्राणो वै ब्रह्म इति यथा मातृमान् पितृमान् आचार्यवान् ब्रूयात् तथा तत् शौल्बायनो अब्रवीत् प्राणो वै ब्रह्म इति अप्राणतः हि किं स्यात् इति अब्रवीत् तु ते तस्य आयतनम् प्रतिष्ठाम् न मे अब्रवीत् इति एकपाद् वा एतत् संराट् इति सः वै नः ब्रूहि याज्ञवल्क्य प्राण एव आयतनम् आकाशः प्रतिष्ठा प्रियम् इति एनद् उपासीत का प्रियता याज्ञवल्क्य प्राण एव संराट् इति ह उवाच प्राणस्य वै संराट् कामाय अयाज्यम् याजयति अप्रतिगृह्यस्य प्रतिगृह्णाति अपि तत्र वधाशङ्का भवति याम् दिशम् एति प्राणस्यैव संराट् कामाय प्राणो वै संराट् परमं ब्रह्म न एनम् प्राणो जहाति सर्वाणि एनम् भूतानि अभिक्षरन्ति देवः भूत्वा देवान् अप्येति यः एवम् विद्वान् एतद् उपास्ते हस्त्यृषभम् सहस्रम् ददामि इति ह उवाच जनकः वैदेहह् सः ह उवाच याज्ञवल्क्यः पिता मे अमन्यत न अननुशिष्य हरेत इति
yat eva te kaścid abravīt tat śṛṇavāma iti abravīn me udaṅkaḥ śaulbāyanaḥ prāṇo vai brahma iti yathā mātṛmān pitṛmān ācāryavān brūyāt tathā tat śaulbāyano abravīt prāṇo vai brahma iti aprāṇataḥ hi kiṃ syāt iti abravīt tu te tasya āyatanam pratiṣṭhām na me abravīt iti ekapād vā etat saṃrāṭ iti saḥ vai naḥ brūhi yājñavalkya prāṇa eva āyatanam ākāśaḥ pratiṣṭhā priyam iti enad upāsīta kā priyatā yājñavalkya prāṇa eva saṃrāṭ iti ha uvāca prāṇasya vai saṃrāṭ kāmāya ayājyam yājayati apratigṛhyasya pratigṛhṇāti api tatra vadhāśaṅkā bhavati yām diśam eti prāṇasyaiva saṃrāṭ kāmāya prāṇo vai saṃrāṭ paramaṃ brahma na enam prāṇo jahāti sarvāṇi enam bhūtāni abhikṣaranti devaḥ bhūtvā devān apyeti yaḥ evam vidvān etad upāste hastyṛṣabham sahasram dadāmi iti ha uvāca janakaḥ vaidehah saḥ ha uvāca yājñavalkyaḥ pitā me amanyata na ananuśiṣya hareta iti
«Послушаем, что говорили тебе». — «Уданка Шаулбаяна сказал мне: “Дыхание — Брахман”». — «Как сказал бы имеющий мать, отца и учителя, так сказал он: “дыхание — Брахман”; ибо что было бы не дышащему? Но сказал ли он тебе его обитель и опору?» — «Не сказал». — «Это одноногий [Брахман], государь». — «Так скажи нам ты, Яджнявалкья!» И он назвал его обитель, опору и то, как должно его чтить, — и Джанака предложил тысячу коров со слоном-быком, а Яджнявалкья ответил: «Отец мой считал: не приняв учения сполна, не бери платы».
2ae520811f4b · опубликовано 27 июл. 2026 г., 01:09:40 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
«Дыхание — Брахман»: тезис, знакомый по всей Веде (прана-победительница, 1.3). И довод неотразим: «что было бы с не дышащим?» Но Джанака знает урок: без обители и опоры — четверть. Яджнявалкья восполняет: обитель дыхания — само дыхание жизни, опора — пространство; чтить его должно как «дорогое» (priya) — и жизнь возлюбит чтущего.
Строй раунда один и тот же, и в нём метод Яджнявалкьи: всякий частичный тезис почтён (за ним — законная преемственность и честный довод), взвешен («одноногий» без обители и опоры) и восполнен до четырёх ног. И каждый раз — отказ от платы до полноты учения: истина у него не продаётся в розницу.